Γράφει η Τυρώ
Από το 1996 και την κρίση των Ιμίων μέχρι σήμερα, η Ελλάδα μοιάζει να ζει μέσα σε μια διαρκή κατάσταση εθνικής υποχώρησης που ποτέ δεν ονομάστηκε με το πραγματικό της όνομα. Εκείνη η νύχτα στα Ίμια, δεν ήταν απλώς μια κρίση, ήταν το σημείο όπου η Τουρκία κατάλαβε ότι μπορεί να αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία, χωρίς η Ελλάδα να απαντά με τον πιο ουσιαστικό τρόπο, εφαρμόζοντας δηλαδή τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Από τότε, γεννήθηκε επίσημα η θεωρία των γκρίζων ζωνών, μια αυθαίρετη και νομικά αβάσιμη κατασκευή, που όμως βρήκε χώρο να αναπτυχθεί μέσα στην Ελληνική αδράνεια.
Και ενώ η Ελλάδα έχει με το μέρος της το διεθνές δίκαιο, τις διεθνείς συνθήκες και τη γεωγραφία, καμία κυβέρνηση δεν τόλμησε να ασκήσει ολοκληρωμένα και πλήρη τα νόμιμα κυριαρχικά της δικαιώματα. Αντί για στρατηγική, ακολούθησαν τη λογική της αναβολής. Αντί για Εθνική γραμμή, είχαμε τον φόβο του να μην προκαλέσουμε ένταση, και το αποτέλεσμα σήμερα είναι ότι η Τουρκία εμφανίζεται σχεδόν καθημερινά να παραφράζει το διεθνές δίκαιο, να αμφισβητεί Ελληνικά νησιά, να μιλά για αποστρατιωτικοποίηση, να δημιουργεί παράνομες θεωρίες περί «γαλάζιας πατρίδας» και να επιχειρεί να αποκόψει το Καστελόριζο από τον Εθνικό θαλάσσιο χώρο μας.
Το πιο εξοργιστικό όμως εδώ, είναι κάτι άλλο, ενώ όλοι μιλούν για συμμαχίες, εξοπλισμούς, γεωπολιτική και ενεργειακά σχέδια στην Ανατολική Μεσόγειο, σχεδόν κανείς δεν μιλά για το πραγματικό κλειδί της περιοχής: το σύμπλεγμα της Μεγίστης, το Καστελόριζο, ένα νησί που δεν είναι μια λεπτομέρεια στον χάρτη, αλλά ένα κομβικό σημείο Ελληνικής κυριαρχίας και θαλάσσιας συνέχειας με την Κύπρο.
Το Καστελόριζο ανήκει απόλυτα και αδιαμφισβήτητα στην Κυριαρχία της Ελλάδας, βάσει διεθνών συνθηκών. Με τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947, παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα τα Δωδεκάνησα με τις παρακείμενες νησίδες τους, χωρίς αστερίσκους, χωρίς εξαιρέσεις και χωρίς γκρίζες ερμηνείες. Το διεθνές δίκαιο, δεν αφήνει κανένα περιθώριο ώστε να υπάρχει αμφισβήτηση της Ελληνικής κυριαρχίας στη Μεγίστη και στο σύμπλεγμα των νησίδων της. Παρόλα αυτά, η Τουρκία επιχειρεί εδώ και δεκαετίες να παρουσιάσει το Καστελόριζο σαν ένα απομονωμένο νησί, χωρίς τα θαλάσσια δικαιώματά του.
Το Άρθρο 121 της UNCLOS, είναι ξεκάθαρο και καταρρίπτει πλήρως την τουρκική επιχειρηματολογία. Τα κατοικημένα νησιά διαθέτουν δικαίωμα σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, ανεξάρτητα από το μέγεθός τους. Το Καστελόριζο δεν είναι βράχος, αλλά ένα κατοικημένο Ελληνικό νησί με πλήρη διοικητική και οικονομική ζωή. Γι’ αυτό και η Τουρκία επιχειρεί επί δεκαετίες να αποκόψει πολιτικά και γεωστρατηγικά τη Μεγίστη από τον ελληνικό θαλάσσιο χώρο.
Το ίδιο παράνομο είναι και το περίφημο “casus belli” που διατηρεί η Τουρκική Εθνοσυνέλευση από το 1995. Η απειλή πολέμου απέναντι σε μια χώρα, η οποία θέλει να εφαρμόσει νόμιμα τα δικαιώματά της, αποτελεί ξεκάθαρη παραβίαση του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ). Το άρθρο 2 παράγραφος 4, απαγορεύει ρητά την απειλή ή χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας άλλου κράτους. Με απλά λόγια, η Τουρκία απειλεί ανοιχτά με πόλεμο αν η Ελλάδα εφαρμόσει τα δικαιώματά της, τα οποία όμως της αναγνωρίζονται από το ίδιο το διεθνές δίκαιο, κάτι που από μόνο του είναι παράνομο.
Κι όμως, η Ελλάδα όλα αυτά τα χρόνια δεν απάντησε ποτέ ουσιαστικά. Ποτέ δεν αξιοποίησε πραγματικά το Καστελόριζο ως πυλώνα της ελληνικής παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Ποτέ δεν προχώρησε ολοκληρωμένα σε ανακήρυξη ΑΟΖ με σαφή Εθνική γραμμή. Ποτέ δεν επέκτεινε συνολικά τα χωρικά ύδατα εκεί όπου είχε δικαίωμα (12 ναυτικά μίλια). Και κυρίως, ποτέ δεν αξιοποίησε πλήρως τις ευθείες γραμμές βάσης που προβλέπει το ίδιο το Δίκαιο της Θάλασσας. Και κάπως έτσι, φτάσαμε στο σημερινό αδιέξοδο.
Οι ευθείες γραμμές βάσης αποτελούν ένα κρίσιμο εργαλείο για κάθε κράτος, με έντονα διαμελισμένες ακτές (είναι οι ακτές που έχουν πλούσιο και πολύπλοκο ανάγλυφο). Είναι εκείνες οι ακτές που παρουσιάζουν πολλές εναλλαγές ξηράς και θάλασσας, δημιουργώντας κόλπους, ακρωτήρια, χερσονήσους και φυσικά λιμάνια και νησιωτικά συμπλέγματα. Η Ελλάδα, ως κατεξοχήν Αρχιπελαγικός χώρος του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, θα μπορούσε, εδώ και δεκαετίες, να έχει προχωρήσει σε εκτεταμένη χάραξη ευθειών γραμμών βάσης, ενώνοντας νησιά και ακτογραμμές σύμφωνα με τις δυνατότητες που δίνει η UNCLOS με το Άρθρο 7. Αν αυτό είχε γίνει έγκαιρα, ο Ελληνικός θαλάσσιος χώρος θα είχε αποτυπωθεί πολύ πιο καθαρά και θεσμικά απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις.
Αντί γι’ αυτό, η Ελλάδα άφησε ένα τεράστιο στρατηγικό κενό. Και μέσα σε αυτό το κενό, η Τουρκία έχτισε και χτίζει συνέχεια τα αφηγήματά της. Έφτασε στο σημείο να υπογράψει το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, επιχειρώντας να σβήσει την επήρεια ελληνικών νησιών και να κόψει στα δύο την Ανατολική Μεσόγειο. Κι όμως, αν η Ελλάδα είχε κινηθεί έγκαιρα με σαφή ανακήρυξη ΑΟΖ και οριοθέτηση με την Κύπρο, το Καστελόριζο θα αποτελούσε ήδη θεσμικά και διεθνώς κατοχυρωμένο σημείο σύνδεσης της Ελληνικής με την Κυπριακή ΑΟΖ.
Το επιχείρημα ότι «θα αντιδρούσε η Τουρκία», δεν μπορεί πλέον να σταθεί σοβαρά. Η Τουρκία αντιδρά, ούτως ή άλλως, σε οτιδήποτε αφορά ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Αντιδρά κάθε φορά που η Ελλάδα ενισχύει την άμυνά της, όταν συνομιλεί με συμμάχους, όταν πραγματοποιεί έρευνες, όταν αναφέρεται στα 12 ναυτικά μίλια, ακόμη και όταν υπερασπίζεται τα αυτονόητα δικαιώματά της, βάσει του διεθνούς δικαίου. Η πραγματικότητα είναι πλέον ξεκάθαρη, η Πολιτική μας αδράνεια με τα λεγόμενα ήρεμα νερά, όχι μόνο δεν απέτρεψε την ένταση, αλλά αντίθετα ενίσχυσε και συνεχίζει να ενισχύει την τουρκική αναθεωρητική πολιτική και τη συστηματική αμφισβήτηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων
Σήμερα η Ελλάδα δείχνει να επενδύει, σχεδόν αποκλειστικά, στη λογική των συμμαχιών. Οι διεθνείς συνεργασίες είναι σημαντικές, αλλά καμία συμμαχία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την άσκηση της Εθνικής μας Κυριαρχίας. Και όταν μια χώρα δείχνει ότι φοβάται να αξιοποιήσει τα ίδια της τα νόμιμα εργαλεία, τότε στέλνει μήνυμα αδυναμίας.
Το Καστελόριζο δεν είναι ένα μακρινό νησί. Είναι το σημείο που ενώνει την Ελληνικότητα της Ανατολικής Μεσογείου. Είναι το νησί που καθορίζει αν η Ελλάδα διαθέτει θαλάσσια συνέχεια με την Κύπρο. Είναι το σημείο που ακυρώνει στην πράξη τη θεωρία της Γαλάζιας Πατρίδας. Και ακριβώς γι’ αυτό βρίσκεται διαρκώς στο στόχαστρο της Τουρκίας.
Η χώρα έπρεπε εδώ και χρόνια να έχει ένα ενιαίο συμβούλιο θαλάσσιας στρατηγικής και όχι να αλλάζει γραμμή ανά κυβέρνηση. Όχι αποσπασματικές κινήσεις, όχι πολιτική φόβου, όχι στρατηγική σιωπής.
Ταυτόχρονα, η ελληνική κοινωνία δεν ενημερώθηκε ποτέ ουσιαστικά για το τι πραγματικά σημαίνει το Δίκαιο της Θάλασσας, ποιες δυνατότητες δίνει στην Ελλάδα και γιατί το Καστελόριζο είναι τόσο κρίσιμο. Έτσι, επί δεκαετίες, η δημόσια συζήτηση περιορίστηκε σε γενικόλογες αναφορές περί ήρεμων νερών, ενώ απέναντι χτιζόταν συστηματικά μια αναθεωρητική στρατηγική.
Το πρόβλημα είναι πολύ πιο σοβαρό από όσο παρουσιάζεται. Τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν χάνονται μόνο σε έναν πόλεμο. Χάνονται και με την αδράνεια. Χάνονται όταν δεν τα ασκείς. Όταν δεν τα κατοχυρώνεις. Όταν φοβάσαι ακόμη και να τα αναφέρεις. Και το Καστελόριζο πληρώνει αυτή την πολιτική εδώ και δεκαετίες.
Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η Ελλάδα χρειάζεται καθαρή στρατηγική, με πλήρη αξιοποίηση του Δικαίου της Θάλασσας, χάραξη ευθειών γραμμών βάσεων (ΕΓΒ), επέκταση χωρικών υδάτων, όπου απαιτείται, ξεκάθαρη ανακήρυξη και οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κύπρο και συνεχή διεθνή προβολή των ελληνικών θέσεων. Όχι ως πράξεις έντασης, αλλά ως Αυτονόητη άσκηση νόμιμων Κυριαρχικών Δικαιωμάτων.
Το ζήτημα πλέον δεν είναι τι επιδιώκει η Τουρκία. Το πραγματικό ερώτημα είναι μέχρι πότε η Ελλάδα θα συνεχίσει να συμπεριφέρεται σα να φοβάται να υπερασπιστεί αυτό που της ανήκει.