Γράφει η Τυρώ
Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε ολοένα και περισσότερους μηχανισμούς που δημιουργούνται στο όνομα της αντιμετώπισης της παραπληροφόρησης. Αυτό δεν ξεκίνησε τώρα! Από την περίοδο της πανδημίας και μετά, οι οργανισμοί, όπως: ο ΕΟΠΥΥ, φορείς υγείας, υπηρεσίες επικοινωνίας του κράτους και ευρωπαϊκές επιτροπές, άρχισαν να ορίζουν τι θεωρείται αξιόπιστο και τι όχι. Δημιουργώντας λίστες με: διορθώσεις, “επαληθεύσεις”, προειδοποιήσεις και εκστρατείες ενημέρωσης, λειτουργούν ως φίλτρα πληροφορίας, εδώ και χρόνια. Το νέο στοιχείο σήμερα, δεν είναι ότι δημιουργείται κάποιος τέτοιος μηχανισμός, αλλά ότι όλα αυτά μαζεύονται σιγά-σιγά σε ένα ενιαίο, θεσμοθετημένο κέντρο εξουσίας.
Έτσι, φτάνουμε στο νέο «Κέντρο Δημοκρατικής Ανθεκτικότητας» που σχεδιάζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Επισήμως, ο στόχος είναι “ η έγκαιρη προειδοποίηση” για παραπληροφόρηση και “η ευαισθητοποίηση των πολιτών”. Ακούγεται λογικό, ακόμα και χρήσιμο. Όμως, πίσω από τη γλώσσα αυτή, κρύβεται ένα βασικό ερώτημα που κανείς δεν απαντά, ποιος έχει το δικαίωμα να αποφασίζει τι είναι παραπληροφόρηση;
Η παραπληροφόρηση δεν είναι πάντα ένα προφανές ψέμα. Μπορεί να είναι μία άποψη, μπορεί να είναι μία αμφισβήτηση, μπορεί να είναι μια πληροφορία που σήμερα θεωρείται λάθος και αύριο αποδεικνύεται σωστή. Και όταν ένας κεντρικός μηχανισμός, ειδικά σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποκτά το δικαίωμα να κρίνει ποια πληροφορία είναι επιτρεπτή και ποια όχι, τότε ανοίγει η πόρτα για κάτι πολύ πιο επικίνδυνο και αυτό λέγεται “ρυθμιστής σκέψης”.
Ο παραλληλισμός με τον Όργουελ δεν είναι υπερβολή, όπως θέλουν να πιστέψουμε. Στο «1984», το Υπουργείο Αλήθειας, δεν αναζητά την αλήθεια· την κατασκευάζει. Δεν κόβει μόνο τα ψέματα, σβήνει και οτιδήποτε δεν ταιριάζει με αυτό που θέλει η εξουσία. Έτσι, ένας κεντρικός θεσμός θα έχει την εξουσία να καθορίσει ποια εκδοχή της πραγματικότητας επιτρέπεται να κυκλοφορεί.
Επίσης, η Ε.Ε. ισχυρίζεται ότι το κάνει για λόγους ασφάλειας, ώστε να προστατευτεί από ξένη προπαγάνδα, ψηφιακές επιθέσεις, εκλογικές παρεμβάσεις και ψεύτικες ειδήσεις που μπορούν να προκαλέσουν χάος. Αυτά είναι πράγματι υπαρκτά προβλήματα. Και πράγματι, πολλοί μηχανισμοί αυτού του τύπου λειτουργούν εδώ και χρόνια σε διάφορες χώρες. Όμως, αυτό δεν αναιρεί τον κίνδυνο, γιατί όσο περισσότερο “προστατεύει” το κράτος τον πολίτη από την πληροφορία, τόσο περισσότερο τον εμποδίζει να έχει πρόσβαση στην αλήθεια.
Γι’ αυτό θεωρώ ότι είναι λογικό να ανησυχούμε! Αυτό όμως, δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει απαραίτητα λογοκρισία. Τα σημάδια, ωστόσο, δείχνουν πως η δυνατότητα υπάρχει, καθώς τα εργαλεία έχουν ήδη δημιουργηθεί, οι μηχανισμοί λειτουργούν, η εξουσία συγκεντρώνεται και οι ορισμοί του τι είναι “fake news” αλλάζουν, ανάλογα με την πολιτική κατεύθυνση. Εκεί όπου υπάρχει δύναμη, υπάρχει και ο κίνδυνος κατάχρησης. Και ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι να πιστέψουμε ένα ψέμα, είναι να παραδώσουμε σε άλλους το δικαίωμα να αποφασίζουν ποια είναι η αλήθεια.
Και έρχεται και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Με… «Ισχυρότερα μέτρα για την προστασία της δημοκρατίας μας και της κοινωνίας των πολιτών» (12 Νοεμβρίου 2025). Σύμφωνα με αυτήν, θα υπάρξει βιώσιμη και διαφανής χρηματοδότηση, με σημαντική αύξηση πόρων προς τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, στο πλαίσιο του νέου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ, με πρόβλεψη 9 δισ. ευρώ μόνο για το πρόγραμμα AgoraEU». Αυτό παρουσιάζεται ως μέτρο προστασίας της δημοκρατίας και στήριξης της κοινωνίας πολιτών, αλλά στην πραγματικότητα δείχνει καθαρά ότι όλα αυτά γίνονται για να συγκεντρωθούν χρήματα και εξουσία στα χέρια των θεσμών, με κίνδυνο να χρησιμοποιηθούν ως εργαλείο ελέγχου της πληροφορίας, με ένα καλοστημένο σχέδιο ροκανίσματος των κονδυλίων.
Το πρόγραμμα AgoraEU (είναι ένα νέο, ενοποιημένο πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034) προορίζεται να είναι το κεντρικό εργαλείο της ΕΕ για την υποστήριξη του πολιτισμού, για τις χρηματοδοτούμενες ομάδες, οι οποίες διαμορφώνουν τον δημόσιο λόγο π.χ. ΜΚΟ, think tanks, και μέσα ενημέρωσης, πίσω όμως από τα μεγάλα λόγια για την προστασία της δημοκρατίας, κρύβεται μια στρατηγική δρομολόγησης Πολιτισμών. Αλλά σε ποιους Πολιτισμούς θα αναφέρεται όταν η Ευρώπη δεν είναι πια μια ενιαία πολιτιστική σφαίρα, όταν οι πληθυσμοί μετακινούνται και φέρνουν μαζί τους διαφορετικές παραδόσεις, γλώσσες και συνήθειες; Έρχεται λοιπόν το AgoraEU να χρηματοδοτήσει και να προωθήσει αυτές τις νέες πολιτισμικές επιρροές, ενισχύοντας προγράμματα που συνδυάζουν ευρωπαϊκά και “ξενόφερτα” στοιχεία, με στόχο να παρουσιαστεί στην Ευρώπη ένας ενιαίος, πολυπολιτισμικός πολιτισμός.
Συνεπώς, αυτό σημαίνει ότι οι καλλιτεχνικές και πολιτιστικές δράσεις που θα χρηματοδοτούνται, δε θα βασίζονται πλέον στην παραδοσιακή ευρωπαϊκή ταυτότητα, αλλά σε ένα νέο μίγμα με πολιτισμούς που ταιριάζει στις αλλαγές πληθυσμών και στους σχεδιασμούς της ΕΕ, διαμορφώνοντας έτσι έναν τεχνητό πολιτισμό που εξυπηρετεί τους στόχους της κοινωνικής και πολιτιστικής πολυμορφίας. Και όσο περισσότερο προσπαθεί το κράτος να “προστατεύσει” τους πολίτες από την πληροφορία, τόσο περισσότερο κινδυνεύει να την ελέγξει και κάπου εκεί, από την ανάγκη, περνάμε στον έλεγχο και από τον έλεγχο, περνάμε στη νομιμοποιημένη λογοκρισία.