Γράφει ο Άρης Μέττος
Τα κέντρα δεδομένων που τροφοδοτούν την τεχνητή νοημοσύνη, δεν καταναλώνουν απλώς τεράστιες ποσότητες ενέργειας, αλλά δημιουργούν ολόκληρες “θερμικές νησίδες” που ανεβάζουν την τοπική θερμοκρασία έως και 8,9 βαθμούς Κελσίου, επηρεάζοντας τη ζωή εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Πρόκειται για μια ακόμα αόρατη συνέπεια της ανεξέλεγκτης επέκτασης της AI.
Η παραπάνω διαδικασία δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση, αλλά πραγματική συνθήκη και αποτέλεσμα της τεράστιας ανάπτυξης που γνωρίζει η τεχνητή νοημοσύνη παγκοσμίως. Οι ανάγκες υποστήριξης και επέκτασης των δραστηριοτήτων των εταιρειών που ασχολούνται με τη συγκεκριμένη τεχνολογία, αλλά και των ερευνητικών κέντρων, που συμπληρώνουν, μαζί με τους χρήστες, τον κύκλο των ενδιαφερομένων για καθημερινή χρήση της, έχουν τεράστιες ανάγκες σε ενέργεια. Το θέμα είναι ότι η ενέργεια αυτή μεταφέρει θερμικά φορτία στο περιβάλλον που επηρεάζουν το φυσικό περιβάλλον και τις συνθήκες διαβίωσης ανθρώπων και πόλεων.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, οι εγκαταστάσεις «hyperscaler», δηλαδή τα τεράστια κέντρα δεδομένων που καταλαμβάνουν δεκάδες χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα, αυξάνουν τη θερμοκρασία της γύρω περιοχής κατά 2 έως 8,9 βαθμούς Κελσίου. Η επίδραση δεν περιορίζεται στον άμεσο χώρο, αλλά εκτείνεται σε απόσταση έως και 10 χιλιομέτρων, επηρεάζοντας περισσότερους από 340 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.
Το φαινόμενο παρατηρείται από το Μπάχιο του Μεξικού έως την Αραγονία της Ισπανίας, όπου η άνοδος της θερμοκρασίας φτάνει τους 3,6 βαθμούς. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι τα data center νέας γενιάς, καταναλώνουν έως και 1 gigawatt ηλεκτρικής ενέργειας, ισχύ αντίστοιχη με μια μεσαία πόλη, που απελευθερώνεται τελικά στο περιβάλλον ως θερμότητα.
Το παράδοξο της υπόθεσης είναι ότι την εποχή που η ανθρωπότητα προσπαθεί να περιορίσει την κλιματική αλλαγή, επενδύει μαζικά σε υποδομές που την επιδεινώνουν. Κέντρα δεδομένων που λειτουργούν ως βιομηχανικοί “φούρνοι”, δημιουργώντας νέες θερμικές νησίδες, όχι από τσιμέντο αυτή τη φορά, αλλά από servers, απειλούν με υπερθέρμανση το περιβάλλον, μεταβάλλοντας τις κλιματολογικές συνθήκες εις βάρος των ανθρώπων και των λοιπών οργανισμών γενικότερα.
Το γεγονός ότι αυτή η τεχνολογία προωθείται απερίσκεπτα και χωρίς ουσιαστικό σχεδιασμό για τη βιωσιμότητα, προκαλεί ανησυχία. Η πρόοδος της AI φαίνεται να βασίζεται σε ένα επικίνδυνο μοντέλο όπου πρώτα χτίζουμε, μετά καταναλώνουμε ενέργεια, και στο τέλος αναρωτιόμαστε γιατί ανεβαίνει η θερμοκρασία. Για άλλη μια φορά, η εξέλιξη της τεχνολογίας προέχει της βιώσιμης ανάπτυξης και της ομαλής ενσωμάτωσής της στην καθημερινότητα των ανθρώπων, στον βωμό μιας εξέλιξης που έχει προκαλέσει φρενίτιδα επενδύσεων και νέων υπερπλούσιων ιδρυτών εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ).
Ένα “ράλι” ανάπτυξης κυριαρχεί που οδηγεί σε ακόμη πιο εξειδικευμένα μοντέλα και τεχνολογίες, όπως π.χ. η γενετική τεχνητή νοημοσύνη που πλέον δημιουργεί νέο, πρωτότυπο περιεχόμενο (κείμενο, εικόνες, βίντεο, ήχο) μαθαίνοντας μοτίβα από υπάρχοντα δεδομένα, σε αντίθεση με την παραδοσιακή ΤΝ που απλώς αναλύει ή ταξινομεί δεδομένα. Το θέμα είναι πού βρίσκεται ο άνθρωπος σε όλη αυτή την προσπάθεια. Είναι ο άμεσα ωφελούμενος ή ο ενδιάμεσος κρίκος σε μια ανεξέλεγκτη εξέλιξη, χωρίς προγραμματισμό και ουσιαστική διαχείριση;
Βέβαια, κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης φέρει και σημαντικά οφέλη που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Η AI βοηθά στην επιτάχυνση επιστημονικών ανακαλύψεων, βελτιστοποιεί ενεργειακά συστήματα, βοηθά στην πρόβλεψη ακραίων καιρικών φαινομένων και αναπτύσσει λύσεις για βιώσιμη γεωργία. Το ερώτημα δεν είναι αν θα αναπτύξουμε την AI, αλλά πώς θα το κάνουμε βιώσιμα.
Η βιομηχανία έχει ήδη αρχίσει να αντιλαμβάνεται το πρόβλημα. Σταθερά, το 22% της ενέργειας που καταναλώνουν τα data center προέρχεται ήδη από ανανεώσιμες πηγές, με στόχο να φτάσει το 50% μέσα στην επόμενη πενταετία. Επιπλέον, νέες τεχνολογίες ψύξης και βελτιωμένα chipsets μειώνουν την ενεργειακή κατανάλωση κατά 15-20% ετησίως.
Οι καινοτόμες λύσεις που αναπτύσσονται, δίνουν λόγους για αισιοδοξία. Τα υποβρύχια data centers δοκιμάζονται ήδη, εκμεταλλευόμενα τις χαμηλές θερμοκρασίες των ωκεανών για φυσική ψύξη. Η Microsoft, για παράδειγμα, έχει ήδη αναπτύξει το Project Natick, ένα πειραματικό υποβρύχιο κέντρο δεδομένων που λειτουργεί με μηδενικές εκπομπές και διατηρείται ψυχρό από το θαλασσινό νερό.
Ακόμα πιο μακροπρόθεσμες λύσεις, περιλαμβάνουν την τοποθέτηση data center στο διάστημα, όπου η δυνατότητα απεριόριστης ψύξης μέσω ακτινοβολίας και η συνεχής ηλιακή ενέργεια, θα μπορούσαν να λύσουν ταυτόχρονα και τα δύο προβλήματα. Η NASA και η SpaceX διερευνούν αυτές τις δυνατότητες, με πρωτότυπες μελέτες να δείχνουν οικονομική σκοπιμότητα μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Η ενέργεια, σύμφωνα με τις αρχές προστασίας του περιβάλλοντος, μπορεί να αξιοποιηθεί για την προώθηση βιώσιμων λύσεων. Είναι σημαντικό να ενσωματώνεται με καινοτόμους τρόπους που μειώνουν τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και προάγουν τη βιωσιμότητα.
Η ρύθμιση και οι κρατικές πολιτικές μπορούν να επιταχύνουν τη μετάβαση. Η επιβολή προτύπων ενεργειακής απόδοσης, η χρηματοδότηση έρευνας για πράσινες τεχνολογίες και τα φορολογικά κίνητρα για βιώσιμες λύσεις, μπορούν να δημιουργήσουν το σωστό πλαίσιο ανάπτυξης.
Το μέλλον της AI δε χρειάζεται να είναι δίλημμα ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και την περιβαλλοντική προστασία. Μέσω καινοτομίας, σωστής πολιτικής και συνειδητών επενδύσεων, μπορούμε να αναπτύξουμε τεχνολογίες που βοηθούν τον πλανήτη αντί να τον βλάπτουν, πάντοτε με επίκεντρο τον άνθρωπο και τις πραγματικές ανάγκες του. Η κρίση των data center μπορεί να γίνει η ευκαιρία για μια πιο βιώσιμη τεχνολογική επανάσταση.