Γράφει η Τυρώ
Το 1984, ο Τζέιμς Κάμερον παρουσίασε στον κινηματογράφο την ταινία: «Ο Εξολοθρευτής» (The Terminator). Ήταν μια ιστορία επιστημονικής φαντασίας που έδειχνε ένα σκοτεινό μέλλον στο οποίο μια τεχνητή νοημοσύνη με το όνομα “Skynet” αποκτά αυτονομία, ελέγχει τα στρατιωτικά συστήματα και τελικά, στρέφεται εναντίον της ανθρωπότητας, θεωρώντας τον άνθρωπο απειλή για την ύπαρξή της. Εκείνη την εποχή, ήταν ένα σενάριο που φαινόταν μακρινό και σχεδόν υπερβολικό· ένα κινηματογραφικό εύρημα που ανήκε αποκλειστικά στον χώρο της φαντασίας και της ψυχαγωγίας μας.
Για δεκαετίες, ο «Εξολοθρευτής» αντιμετωπιζόταν ως ζωντανό παράδειγμα προς αποφυγή, όχι όμως ως κάτι που θα μπορούσε πραγματικά να συμβεί. Οι υπολογιστές τότε είχαν περιορισμένες δυνατότητες και η ιδέα ότι μια μηχανή θα μπορούσε να μαθαίνει, να παίρνει αποφάσεις και να ξεπερνά τον άνθρωπο, έμοιαζε σχεδόν αστεία. Όμως, ο χρόνος κύλησε και η τεχνολογία άρχισε να εξελίσσεται με ρυθμούς που κανείς δεν είχε προβλέψει.
Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες αργότερα, ο ίδιος ο Τζέιμς Κάμερον δε μιλά πλέον μόνο ως σκηνοθέτης, αλλά ως ένας άνθρωπος που παρακολουθεί με ανησυχία τις εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη. Τα τελευταία χρόνια, έχει προειδοποιήσει ανοιχτά για το ότι η είσοδος της AI σε στρατιωτικά συστήματα και σε πεδία μάχης μπορεί να οδηγήσει σε καταστάσεις όπου οι αποφάσεις ζωής και θανάτου θα λαμβάνονται από μηχανές, χωρίς ουσιαστικό ανθρώπινο έλεγχο. Αυτό που κάποτε έμοιαζε με κινηματογραφικό σενάριο, αρχίζει να αποκτά στοιχεία πραγματικότητας.
Την ίδια στιγμή, όμως, η προειδοποίηση δεν προέρχεται μόνο από το Χόλιγουντ. Έρχεται και από τον ίδιο τον πυρήνα της επιστημονικής έρευνας. Το 2024, ο Τζέφρι Χίντον, ένας από τους σημαντικότερους επιστήμονες στον κόσμο και βασικός θεμελιωτής της σύγχρονης τεχνητής νοημοσύνης, τιμήθηκε με Βραβείο Νόμπελ Φυσικής για τη συμβολή του στην ανάπτυξη των τεχνητών Νευρωνικών Δικτύων, της τεχνολογίας πάνω στην οποία βασίζονται σήμερα τα πιο προηγμένα συστήματα AI.
Ο Χίντον δεν είναι ένας απλός παρατηρητής. Είναι ένας από τους ανθρώπους που έκαναν δυνατή την τεχνητή νοημοσύνη, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Κι όμως, λίγα χρόνια πριν από τη βράβευσή του, πήρε μια απόφαση που προκάλεσε παγκόσμια εντύπωση όταν παραιτήθηκε από τη θέση του σε μεγάλη τεχνολογική εταιρεία, δηλώνοντας ότι θέλει να μπορεί να μιλά ελεύθερα για τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς περιορισμούς.
Ο ίδιος εξήγησε ότι η AI εξελίσσεται με ταχύτητα μεγαλύτερη από αυτή που μπορεί να ελεγχθεί και οι εταιρείες ανταγωνίζονται για το ποια θα αναπτύξει τα πιο ισχυρά συστήματα, ενώ η έρευνα για την ασφάλεια και τους ηθικούς περιορισμούς, την αφήνουν να μείνει πίσω. Ο φόβος του, δεν αφορά μόνο την απώλεια θέσεων εργασίας ή την παραπληροφόρηση, αλλά και το ενδεχόμενο να δημιουργηθούν συστήματα που θα είναι πιο έξυπνα από τον άνθρωπο σε πολλούς τομείς και θα λαμβάνουν αποφάσεις που δε θα μπορούμε πλέον να κατανοήσουμε ή να ελέγξουμε.
Για να γίνει κατανοητό τι ακριβώς εννοεί, χρειάζεται μια απλή εξήγηση της τεχνολογίας. Τα Τεχνητά Νευρωνικά Δίκτυα, που βρίσκονται στον πυρήνα της σύγχρονης AI, είναι προγράμματα που μαθαίνουν από παραδείγματα, όπως περίπου μαθαίνει και ο ανθρώπινος εγκέφαλος. Τους δείχνουμε τεράστιες ποσότητες δεδομένων και, μέσα από δοκιμές και λάθη, βελτιώνονται μόνα τους. Αυτός ο τρόπος μάθησης είναι που κάνει την τεχνητή νοημοσύνη τόσο αποτελεσματική, αλλά ταυτόχρονα και τόσο δύσκολο να προβλεφθεί πλήρως η συμπεριφορά της.
Εδώ ακριβώς συναντιούνται οι προειδοποιήσεις του Τζέιμς Κάμερον και του Τζέφρι Χίντον. Στον “Εξολοθρευτή”, για το πώς η τεχνητή νοημοσύνη μαθαίνει, αποκτά αυτονομία και τελικά, στρέφεται εναντίον του ανθρώπου και στην πραγματικότητα του 2025, όπου δεν υπάρχει “Skynet”, υπάρχουν όμως συστήματα που μαθαίνουν, αποφασίζουν και αρχίζουν να χρησιμοποιούνται σε κρίσιμους τομείς, από την ενημέρωση και την οικονομία, μέχρι την Άμυνα.
Κανείς από τους δύο δεν υποστηρίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι από τη φύση της επικίνδυνη. Αντίθετα, αναγνωρίζουν τα τεράστια οφέλη της στην ιατρική, την επιστήμη και την καθημερινή ζωή. Το μήνυμα όμως είναι σαφές, χωρίς κανόνες, έλεγχο και σοβαρή διεθνή συζήτηση, η τεχνολογία μπορεί να ξεφύγει από τα χέρια αυτών που τη δημιούργησαν.
Το 1984 φοβηθήκαμε έναν κινηματογραφικό εφιάλτη. Το 2024 και το 2025, οι προειδοποιήσεις έρχονται από ανθρώπους που είτε οραματίστηκαν αυτόν τον εφιάλτη είτε έχτισαν την τεχνολογία που τον κάνει πιθανό. Και αυτή τη φορά, το ερώτημα δεν είναι αν πρόκειται για σενάριο ταινίας, αλλά αν η ανθρωπότητα θα προλάβει να βάλει όρια πριν οι μηχανές αρχίσουν να αποφασίζουν για λογαριασμό της.