Γράφει η Αργυρώ Παναγιωτοπούλου
Η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης ΕΕΠΦ αντιμετώπισε με μεγάλο σκεπτικισμό το περιεχόμενο της πρόσφατης εγκυκλίου του ΕΟΔΥ (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας) σχετικά με την τοξικότητα της πικροδάφνης. Το θέμα αυτό έχει προκαλέσει μεγάλη σύγχυση και έχει γίνει αντικείμενο συζήτησης σε δημόσιο διάλογο, ανάμεσα σε επιστημονικούς φορείς και ειδικούς επιστήμονες.
Στην έκθεση του ΕΟΔΥ προτείνεται, υπό μορφή σύστασης, η απομάκρυνση του φυτού πικροδάφνη από δημόσιους χώρους όπου μπορεί να συχνάζουν παιδιά, όπως: σχολεία, παιδικές χαρές, αλλά επίσης και από πάρκα αναψυχής, πεζοδρόμια, καθώς και από τους κήπους των σπιτιών, προβάλλοντας την αιτιολογία ότι η πικροδάφνη περιλαμβάνεται συχνά στα πιο δηλητηριώδη φυτά στον κόσμο και πρέπει να αντικατασταθεί από μη – τοξικά και ασφαλή φυτά για τα παιδιά.
Η τοξικότητα του φυτού Nerium Oleander – επιστημονική ονομασία της πικροδάφνης – ήταν ήδη γνωστή από την αρχαιότητα, καθώς αναφέρεται στα συγγράμματα του Θεόφραστου και του Διοσκουρίδη οι οποίοι, εκτός από την τοξικότητά της, είχαν αναδείξει και τις θεραπευτικές της ιδιότητες.
Είναι σίγουρο ότι η σχολική κοινότητα και η κοινωνία στο σύνολό της, πρέπει να ενημερώνονται για τα πάντα, όμως ο θόρυβος που προκάλεσαν οι συζητήσεις γύρω από την πικροδάφνη, αντανακλά μια κοινωνία που αντιδρά με σπασμωδικές κινήσεις εκφράζοντας φόβο, ενώ θα έπρεπε να προσεγγίζεται με νηφαλιότητα και γνώση για όποιο θέμα εμφανίζεται στην επικαιρότητα.
Κατά τη μακραίωνη παρουσία της στον ελλαδικό χώρο, αλλά και στις υπόλοιπες χώρες της Μεσογείου, καθώς και σε περιοχές με μεσογειακό κλίμα, η πικροδάφνη έχει συνδεθεί με ελάχιστα περιστατικά δηλητηρίασης. Αυτό οφείλεται κυρίως στη φύση του ίδιου του φυτού, καθώς η έντονα πικρή και απωθητική γεύση του, καθιστά εξαιρετικά δύσκολη, έως πρακτικά απίθανη, την κατάποσή του, ακόμη και από μικρά παιδιά. Πρόσφατα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι σε σύνολο 22.000 δηλητηριάσεων παιδιών ετησίως, μόλις τα 4 αποδίδονταν σε πικροδάφνη.
Είναι λοιπόν ξεκάθαρο ότι στην περίπτωση της πικροδάφνης, δεν υπάρχει κανένας πραγματικός κίνδυνος ώστε να χρειάζεται η απομάκρυνσή της, ενώ ταυτόχρονα αγνοείται το γεγονός ότι, ακόμη και μέσα στα σπίτια μας ή στους κήπους μας, υπάρχουν πολλά άλλα τοξικά φυτά, όπως η ορτανσία, η αζαλέα, η γλυτσίνια κ.α., τα οποία όμως δεν φαίνεται να ενοχλούν τον ΕΟΔΥ, ώστε να δημοσιεύσει σχετικές εγκυκλίους για την επικινδυνότητά τους. Επομένως, η στοχοποίηση της πικροδάφνης είναι καθαρά επιλεκτική, δε γίνεται στα πλαίσια μιας ουσιαστικής πολιτικής ασφάλειας, αλλά πρόκειται για μια αδικαιολόγητη κίνηση πανικού που δεν στηρίζεται σε συγκεκριμένα αποδεικτικά δεδομένα.
Το μέτρο της μαζικής εκρίζωσης εκατομμυρίων φυτών πικροδάφνης από τους δημόσιους χώρους, χωρίς εμφανείς αιτίες και η αντικατάστασή τους από άλλα είδη φυτών, είναι αφενός μια καθαρή σπατάλη χρημάτων, λόγω του δυσθεώρητου κόστους εφαρμογής του, αφετέρου δε, θα επιφέρει μια απότομη αλλαγή στην περιβαλλοντική εικόνα της ελληνικής φύσης την οποία όλοι έχουμε συνηθίσει να απολαμβάνουμε, ιδίως τα καλοκαίρια. Η συλλογική μας μνήμη είναι στενά δεμένη με το μεσογειακό μας τοπίο, όπως αυτό αναδύεται μέσα από τη δημοτική μας ποίηση, αλλά έχει επίσης εμπνεύσει και σύγχρονους στιχουργούς και μουσικοσυνθέτες, για να δημιουργήσουν πολλά τραγούδια τα οποία ζωντανεύουν τις οικογενειακές ή φιλικές μας συγκεντρώσεις.
Η πικροδάφνη όμως, έχει και σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη, τα οποία παρέλειψε να αναφέρει ο ΕΟΔΥ. Βοηθάει στη συγκράτηση του εδάφους, προλαβαίνοντας τη διάβρωσή του και λειτουργεί επίσης ως φίλτρο καθαρισμού του αέρα, λόγω της υψηλής ανθεκτικότητάς της στη ρύπανση και τα καυσαέρια. Η παρουσία της επομένως στα ρέματα και τις γύρω περιοχές, όπως και στα πάρκα ή στις νησίδες των αστικών μεγαλουπόλεων, έχει μεγάλη σημασία, ιδιαίτερα στη σημερινή εποχή.
Ποιο σκοπό λοιπόν εξυπηρετεί αυτή η αλόγιστη δαπάνη χρημάτων για εκριζώσεις χωρίς λόγο, ενώ υπάρχουν τόσες άλλες ανάγκες και ελλείψεις σε δημόσιους χώρους και ειδικά στα σχολεία μας;
Πάμπολλα είναι τα παραδείγματα παλαιών, σχεδόν ετοιμόρροπων σχολικών κτιρίων, που χρειάζονται άμεσα επισκευές και οι κίνδυνοι στους οποίους εκτίθενται τα παιδιά μας μέσα στους σχολικούς χώρους, αποτελούν πλέον σχεδόν καθημερινό φαινόμενο. Ως χαρακτηριστικό δείγμα έκθεσης μαθητών σε τοξικό υλικό, θα αναφέρουμε τον αμίαντο, ο οποίος εξακολουθεί να υπάρχει ακόμα και σήμερα μέσα ή πολύ κοντά σε σχολεία της χώρας, απειλώντας την υγεία των μαθητών, αν και η χρήση του έχει απαγορευτεί 25 χρόνια πριν, λόγω της υψηλότατης επικινδυνότητάς του ακόμα και μέσω εισπνοής!
Στη σημείο αυτό προκύπτει αβίαστα ένα εύλογο ερώτημα: Γιατί ο ΕΟΔΥ, ως ο κατεξοχήν Οργανισμός προστασίας της Δημόσιας υγείας, δε διαθέτει τα τεράστια αυτά κονδύλια που σίγουρα θα χρειαστούν για να ξεριζωθούν οι πικροδάφνες, στην αποτελεσματική αποκατάσταση των σχολικών κτιρίων; Όφειλε να έχει προηγουμένως δημιουργήσει ασφαλείς και σύγχρονες σχολικές εγκαταστάσεις, απομακρύνοντας εντελώς κάθε τοξικό υλικό που αποδεδειγμένα βλάπτει την υγεία των μαθητών. Είναι ανάρμοστο να αφήνουμε τα παιδιά να ζουν σε ανθυγιεινά κτιριακά συγκροτήματα και να επιλέγουμε να ξεριζώνουμε αυτοφυή και ακίνδυνα φυτά του τόπου μας, που καλύπτουν, πολλά χρόνια τώρα, την αισθητική μας με τη θέα τους και μόνο.
Η οριζόντια επιβολή απαγορεύσεων και βεβιασμένων αποφάσεων, χωρίς σωστή ιεράρχηση προτεραιοτήτων, δεν εγγυάται καμία ασφάλεια για κανέναν.
Η λύση που χρειάζεται είναι πολύ πιο απλή και λιγότερο δαπανηρή. Τα παιδιά θα πρέπει να διδαχθούν μέσω μιας ορθής εκπαίδευσης, με γνώμονα τη Γνώση, πώς να αναγνωρίζουν τους κινδύνους, ώστε να μην καταναλώνουν άγνωστα φυτά τα οποία ενδεχομένως να βλάψουν την υγεία τους. Δε χρειάζεται να αποστειρώνουμε τη φύση εξαφανίζοντας πανάρχαια φυτά, χωρίς κανένα λόγο και καλλιεργώντας ταυτόχρονα φόβο στις παιδικές ψυχές για το φυσικό τους περιβάλλον.
Ολόκληρο το γήινο περιβάλλον μας είναι δομημένο με συνθήκες Νομοτέλειας οι οποίες, αποδίδοντας ένα τεράστιο σεβασμό στο ανθρώπινο γένος, παρέχουν στα ανθρώπινα όντα τη δυνατότητα να διαβιώνουν μέσα στις πιο άριστες συνθήκες. Ό,τι είναι χρήσιμο στον άνθρωπο, όπως το νερό, η τροφή, τα πολύτιμα στοιχεία μέσα στη γη μας, η κάλυψη των αναγκών μας για ενέργεια, καθώς και η κάλυψη της έμφυτης ανάγκης μας για αισθητική, μας προσφέρονται αφειδώς από το περιβάλλον μας.
Εφόσον αυτό το αντιλαμβανόμαστε, είναι αυτονόητο ότι πρέπει να εκδηλώσουμε κι εμείς το σεβασμό μας προς αυτό, με πλήρη αμοιβαιότητα. Η έκφραση του σεβασμού μας προς το φυσικό μας περιβάλλον, αρχίζει με την άμεση επαφή που χρειαζόμαστε να έχουμε με αυτό, στα πλαίσια μιας αποτελεσματικής αλληλεπίδρασης. Οι πρόγονοί μας καθαρίζονταν πάντα πριν διαβούν ποταμό και τον διάβαιναν πάντα καθαροί, δείχνοντας έτσι τον άπειρο σεβασμό τους προς το φυσικό περιβάλλον της υδάτινης δημιουργίας τους.
Ο χάρτης της πορείας που πρέπει να ακολουθήσουμε ως ανθρωπότητα, είναι χαραγμένος με απόλυτη ακρίβεια στις προγραμματικές δηλώσεις του Πολιτικού Φορέα “Ελλήνων Συνέλευσις”.
Σεβασμός στο περιβάλλον σημαίνει την απόλυτη ταύτιση του ανθρώπου με το περιβάλλον ως Ένα Αδιαίρετο Όλον. Αυτή τη γνώση οφείλουμε να μεταλαμπαδεύσουμε στους απογόνους μας και όχι να εξαφανίζουμε αναίτια ολόκληρες εκτάσεις, διακόπτοντας με βίαιο τρόπο τη φυσιολογική ανθρώπινη ανέλιξή μας.