Γράφει o Άρης Μέττος
Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, ελληνική κυβέρνηση τάχθηκε ανοιχτά υπέρ της προώθησης των νέων μεταλλαγμένων τροφίμων στην Ευρώπη, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από περιβαλλοντικές οργανώσεις, επιστήμονες και αγροτικούς φορείς. Η στάση της κυβέρνησης Μητσοτάκη στο ζήτημα, θεωρείται κομβική, καθώς μέχρι σήμερα η Ελλάδα διατηρούσε πιο επιφυλακτική θέση απέναντι στους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς και στις αλλαγές που προωθούνται από τις Βρυξέλλες.
Στο συμβούλιο υπουργών Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που πραγματοποιήθηκε στις 21 Απριλίου, ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Μαργαρίτης Σχοινάς, ψήφισε υπέρ της νέας ευρωπαϊκής πρότασης για τα λεγόμενα «νέα μεταλλαγμένα» τρόφιμα. Η απόφαση αυτή, άνοιξε έναν νέο κύκλο αντιπαράθεσης, καθώς η συγκεκριμένη πρόταση προβλέπει σημαντική χαλάρωση των ελέγχων και των περιορισμών που ισχύουν μέχρι σήμερα για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς.
Το βασικό σημείο, που προκαλεί τις μεγαλύτερες αντιδράσεις, είναι ότι η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει την εξαίρεση πολλών νέων γενετικά τροποποιημένων φυτών από τους αυστηρούς κανόνες που ίσχυαν έως σήμερα για τα μεταλλαγμένα. Παράλληλα, ανοίγει ο δρόμος για την κατάργηση της υποχρεωτικής σήμανσης σε αρκετές περιπτώσεις προϊόντων που προέρχονται από αυτές τις τεχνολογίες. Με απλά λόγια, ένας καταναλωτής ενδέχεται στο μέλλον να αγοράζει τρόφιμα, χωρίς να γνωρίζει αν περιέχουν ή προέρχονται από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς.
Αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί τον μεγαλύτερο προβληματισμό σε πολλές οργανώσεις και επιστήμονες. Όπως υποστηρίζουν, το θέμα δεν αφορά μόνο την επιστημονική συζήτηση γύρω από την ασφάλεια των νέων τεχνολογιών, αλλά κυρίως το δικαίωμα του πολίτη να γνωρίζει τι βάζει στο πιάτο του. Η διαφάνεια στην ενημέρωση του καταναλωτή θεωρείται βασικό στοιχείο της δημοκρατίας και της ελευθερίας επιλογής. Γι’ αυτό και πολλοί αναρωτιούνται, αν τα νέα μεταλλαγμένα είναι πράγματι τόσο ασφαλή όσο υποστηρίζουν οι εταιρείες βιοτεχνολογίας και άρα, γιατί να αφαιρεθεί η υποχρέωση σήμανσης;
Το ελληνικό γραφείο της Greenpeace αντέδρασε έντονα μετά την ψηφοφορία, κατηγορώντας την ελληνική κυβέρνηση ότι αγνόησε τις προειδοποιήσεις πολιτών, αγροτών, φορέων και επιστημόνων. Σε ανακοίνωσή της ανέφερε ότι η κυβέρνηση δεν προστάτευσε το φαγητό και την αγροτική παραγωγή της χώρας, αλλά συντάχθηκε με τις πολυεθνικές της βιοτεχνολογίας και τα συμφέροντά τους.
Οι υποστηρικτές της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής υποστηρίζουν ότι οι νέες τεχνικές γενετικής επεξεργασίας μπορούν να δημιουργήσουν πιο ανθεκτικές καλλιέργειες απέναντι στην κλιματική αλλαγή, στις ασθένειες και στις δύσκολες καιρικές συνθήκες. Ωστόσο, οι αντίπαλοι της πρότασης επιμένουν ότι δεν υπάρχουν επαρκείς μακροχρόνιες μελέτες για τις επιπτώσεις αυτών των τροφίμων στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Γι’ αυτό, θεωρούν απαραίτητο να συνεχίσουν να εφαρμόζονται αυστηροί έλεγχοι και πλήρης ενημέρωση του καταναλωτή.
Ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα αφορά τις συνέπειες για τους αγρότες και ειδικά για όσους παράγουν βιολογικά ή παραδοσιακά προϊόντα. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η γύρη από νέες μεταλλαγμένες καλλιέργειες, μπορεί να μεταφερθεί μέσω του αέρα ή των εντόμων σε γειτονικά χωράφια, επηρεάζοντας άλλες καλλιέργειες. Αυτό, μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα σε παραγωγούς που θέλουν να κρατήσουν τα προϊόντα τους απαλλαγμένα από γενετικά τροποποιημένο υλικό.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας παραγωγός μπορεί να χάσει ακόμη και την πιστοποίηση βιολογικής καλλιέργειας εξαιτίας επιμόλυνσης από μεταλλαγμένη γύρη. Παράλληλα, εκφράζονται φόβοι για πιθανές νομικές επιπτώσεις, καθώς πολλές από τις νέες ποικιλίες σπόρων, προστατεύονται από διεθνείς πατέντες μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών.
Οι επικριτές της νέας πολιτικής αναφέρουν συχνά ονόματα όπως η Bayer και η Syngenta, υποστηρίζοντας ότι οι μεγάλες πολυεθνικές αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στους σπόρους, στην αγροτική παραγωγή και τελικά, στην ίδια την τροφική αλυσίδα. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, ο αγρότης κινδυνεύει να εξαρτάται όλο και περισσότερο από συγκεκριμένες εταιρείες για την προμήθεια σπόρων και γεωργικού υλικού.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα, όπως η Ελλάδα, όπου η αγροτική παραγωγή, τα παραδοσιακά προϊόντα και η μεσογειακή διατροφή αποτελούν βασικό κομμάτι της οικονομίας, αλλά και της πολιτιστικής ταυτότητας. Πολλοί θεωρούν ότι η ελληνική γεωργία πρέπει να στηριχθεί περισσότερο σε τοπικούς σπόρους, παραδοσιακές ποικιλίες και φυσικές μεθόδους παραγωγής, αντί να ακολουθήσει το μοντέλο της βιομηχανοποιημένης γεωργίας που κυριαρχεί σε άλλες χώρες.
Το επόμενο μεγάλο βήμα, θα γίνει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου αναμένεται να πραγματοποιηθεί κρίσιμη ψηφοφορία για τον νέο κανονισμό. Οι πολιτικοί συσχετισμοί δείχνουν ότι η πρόταση έχει σοβαρές πιθανότητες να εγκριθεί, κάτι που σημαίνει ότι οι αλλαγές μπορεί σύντομα να εφαρμοστούν σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το θέμα των μεταλλαγμένων τροφίμων παραμένει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα της σύγχρονης διατροφής. Από τη μία πλευρά, βρίσκονται όσοι υποστηρίζουν ότι η τεχνολογία μπορεί να δώσει λύσεις στην παγκόσμια επισιτιστική κρίση και στις δυσκολίες που προκαλεί η κλιματική αλλαγή. Από την άλλη, υπάρχουν όσοι προειδοποιούν ότι η υπερβολική εξάρτηση από γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες εγκυμονεί κινδύνους για το περιβάλλον, τη βιοποικιλότητα, την αγροτική ανεξαρτησία και το δικαίωμα του καταναλωτή στην ενημέρωση.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, πολιτικοί φορείς και κινήματα στην Ελλάδα τοποθετούνται όλο και πιο έντονα πάνω στο ζήτημα. Η Ελλήνων Συνέλευσις, για παράδειγμα, δηλώνει ότι στηρίζει την ανάπτυξη της γεωργίας μέσα από την καλλιέργεια αποκλειστικά παραδοσιακών ελληνικών σπόρων, την επανασύσταση ταμείου ελληνικών σπόρων και την πλήρη απαγόρευση των γενετικά τροποποιημένων σπόρων και των παραγώγων τους. Όπως υποστηρίζει, η προστασία της τροφικής αλυσίδας και της αγροτικής παραγωγής αποτελεί βασική προτεραιότητα για το μέλλον της χώρας.
Το μόνο βέβαιο, είναι ότι το ζήτημα των νέων μεταλλαγμένων τροφίμων δεν αφορά μόνο τους επιστήμονες ή τις κυβερνήσεις. Αφορά άμεσα κάθε πολίτη, κάθε οικογένεια και κάθε παραγωγό. Και όσο πλησιάζουν οι τελικές αποφάσεις στην Ευρώπη, τόσο μεγαλώνει η συζήτηση γύρω από το ποιος τελικά θα ελέγχει την τροφή μας και αν οι καταναλωτές θα συνεχίσουν να έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν τι πραγματικά φτάνει στο πιάτο τους.