Γράφει ο Δημήτρης Αλαμπάνος
«Ο Μεγάλος Αδελφός σε παρακολουθεί». Αυτή η φράση – κλειδί από το μυθιστόρημα του Όργουελ ταιριάζει γάντι με τη σημερινή κοινωνία, όπου η παρακολούθηση, η χειραγώγηση και η ψηφιακή καταγραφή έχουν γίνει πλέον καθημερινά φαινόμενα. Οι πολίτες βλέπουν τα προσωπικά τους δεδομένα να εκτίθενται, η επικοινωνία τους να παρακολουθείται και οι κινήσεις τους να καταγράφονται, πάντα υπό το πρόσχημα της ατομικής και συλλογικής «ασφάλειας».
Το έργο «1984» του Όργουελ, τελικά αποδεικνύεται ότι δεν ήταν απλώς ένα μυθιστόρημα. Ήταν μια προειδοποίηση για το πώς μια κοινωνία μπορεί σταδιακά να συνηθίσει τον έλεγχο, τη χειραγώγηση και την παρακολούθηση, χωρίς ποτέ να καταλάβει πότε και πώς ακριβώς έχασε την ελευθερία της.
Στην Ελλάδα των τελευταίων ετών, η υπόθεση του Predator αποκάλυψε πόσο εύκολο είναι να παραβιαστεί η ιδιωτικότητα πολιτών, δημοσιογράφων και πολιτικών. Το λογισμικό μόλυνε κινητά, υποκλέπτοντας δεδομένα, κάνοντας καταγραφή συνομιλιών και μετατρέποντας τις συσκευές σε εργαλεία παρακολούθησης. Παρά τις επίσημες κυβερνητικές διαψεύσεις και αρνήσεις, οι συμπτώσεις, οι άδειες εξαγωγής και η ταυτόχρονη νόμιμη παρακολούθηση προσώπων, δημιουργούν εύλογα ερωτήματα. Η επιτροπή PEGA της ΕΕ μίλησε για έλλειψη συνεργασίας και για αυταρχικές τάσεις εκ μέρους της Ελληνικής πολιτείας, που εύλογα εμφανίζονται, όταν δεν υπάρχει διαφάνεια και λογοδοσία.
Ταυτόχρονα, ο δημόσιος διάλογος επηρεάζεται από ομάδες παραπληροφόρησης και από ΜΜΕ που συχνά λειτουργούν περισσότερο ως προεκτάσεις της εκάστοτε εξουσίας, παρά ως ανεξάρτητοι θεματοφύλακες της αλήθειας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η «Ομάδα Αλήθειας» η οποία, απροκάλυπτα πλέον, έχει αναλάβει τον έμμισθο ρόλο του ξεπλύματος των αμαρτιών της σημερινής κυβέρνησης. Οι επιθέσεις, η ειρωνεία, η διασπορά ψευδών ειδήσεων και η συστηματική στοχοποίηση έχουν γίνει καθημερινότητα, ενώ η Ελλάδα παραμένει στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης στην ελευθερία του Τύπου.
Την ίδια στιγμή στους δρόμους, η αστυνομική βία εκδηλώνεται με τρόπο που παραπέμπει περισσότερο σε μηχανισμό καταστολής, παρά σε δύναμη προστασίας. Χημικά, χειροβομβίδες κρότου – λάμψης, υπέρμετρη χρήση βίας, τραυματισμοί και περιστατικά κακοποίησης πολιτών, συνθέτουν ένα σκηνικό όπου η εξουσία επιδεικνύει την ισχύ της, χωρίς να λογοδοτεί για τις πράξεις της.
Και σα να μην έφταναν όλα αυτά, κάνει πλέον την εμφάνισή του ένα νέο μέσο ελέγχου: οι κάμερες τεχνητής νοημοσύνης. Παρουσιάζονται ως εργαλεία για την ασφάλεια, την πάταξη της εγκληματικότητας και την ευρυθμία της χώρας, αλλά η επέκτασή τους, χωρίς ξεκάθαρους δημοκρατικούς και ηθικούς περιορισμούς, θυμίζει επικίνδυνα τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο παρακολούθησης. Σε λίγο, ο τόπος θα είναι γεμάτος «έξυπνα μάτια» που αναγνωρίζουν πρόσωπα, ακολουθούν κινήσεις και καταγράφουν τα πάντα, χωρίς ο πολίτης να γνωρίζει ποιος βλέπει, τι βλέπει, τι ακούει και γιατί.
Μέσα σε όλα αυτά, γεννιούνται εύλογα ερωτήματα: Πού πηγαίνει σήμερα η Δημοκρατία; Πόσο έχει απομακρυνθεί ο πολίτης από τον ρόλο του; Ποια θα ήταν σήμερα η ιδανική πολιτεία;
Η ιδανική πολιτεία δεν είναι απλώς μια αφηρημένη έννοια ή ένα μακρινό όραμα. Πρόκειται για την φυσική εξέλιξη της κοινωνίας, όπου ο άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει και να ανυψωθεί πραγματικά. Είναι μια κοινωνία στην οποία κάθε πολίτης ζει, αναπτύσσεται και δημιουργεί σε πλήρη αρμονία με το περιβάλλον του, γνωρίζοντας ότι η ύπαρξή του δεν απειλείται, δεν περιορίζεται και δε χειραγωγείται από σκοτεινές εξωτερικές δυνάμεις, αλλά στηρίζεται σε σταθερές αξίες και ξεκάθαρους κανόνες.
Σε μια τέτοια κοινωνία, ο κρατικός θεσμός λειτουργεί με απόλυτο σεβασμό προς τον άνθρωπο. Το κράτος δεν είναι ένας απρόσωπος μηχανισμός που στέκεται απέναντι από τον πολίτη, αλλά η συλλογική έκφραση όλων. Η διοίκηση δεν ενεργεί πάνω από τον λαό, αλλά μέσα από αυτόν. Δεν κυβερνά επιβάλλοντας, αλλά υπηρετώντας. Το αίσθημα εμπιστοσύνης αποκαθίσταται και ο πολίτης γνωρίζει ότι δεν υπάρχουν κρυφοί μηχανισμοί εξουσίας που αποφασίζουν χωρίς αυτόν ή ερήμην του.
Μια τέτοια πολιτεία θεμελιώνεται με τη γενική συμμετοχή. Ο καθένας μετέχει κρίσεως και αρχής, δηλαδή έχει λόγο και ρόλο σε όσα τον αφορούν. Οι πολίτες δε γίνονται θεατές, αλλά δημιουργοί της ίδιας τους της πολιτείας. Η ισοκρατία και η ισηγορία δεν είναι έννοιες θεωρητικές, αλλά καθημερινή πραγματικότητα. Αυτός ο τρόπος λειτουργίας, καλλιεργεί ελεύθερη σκέψη, υπευθυνότητα και βαθιά συνειδητοποίηση για το κοινό καλό.
Το νομοθετικό πλαίσιο διαμορφώνεται από ανθρώπους και απευθύνεται σε ανθρώπους. Δε δημιουργείται για να υπηρετεί συμφέροντα μειοψηφιών ή εξουσιαστικών κέντρων, αλλά για να προστατεύει και να προάγει τη δικαιοσύνη. Κάθε νόμος εναρμονίζεται με το Ελληνικό Αξιακό Σύστημα. Ένα σύστημα – θεμέλιο της ανθρώπινης δημιουργίας, γιατί βασίζεται στη Λογική, την Αλήθεια και το Δίκαιο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ασυλία για όσους παράγουν άδικο δεν έχει θέση. Κανείς δεν είναι υπεράνω της πολιτείας και κανένας ρόλος, πολιτικός ή άλλος δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ασπίδα για αδικίες.
Σε μια τέτοια πολιτεία, η νομιμοποίηση της εξουσίας δεν προκύπτει με συμφωνίες πίσω από κλειστές πόρτες ή από συγκυρίες, αλλά από την αναγνώριση του συνόλου των πολιτών. Μόνο οι πολίτες μπορούν να αποδώσουν δικαίωμα διοίκησης και μόνο οι ίδιοι μπορούν να το αφαιρέσουν. Αυτό εξασφαλίζει πραγματική λογοδοσία και αποκλείει κάθε μορφή αυθαίρετης ή καταπιεστικής εξουσίας. Η παιδεία παίζει καθοριστικό ρόλο γιατί διδάσκει όχι μόνο γνώσεις αλλά και αξίες. Καλλιεργεί τη Λογική, την κριτική σκέψη και την παρρησία εις βάρος της υποταγής.
Μια τέτοια πολιτεία προσφέρει ίσες ευκαιρίες σε όλους. Ο κάθε άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει τις ικανότητές του και να συμμετάσχει ισότιμα στο συλλογικό γίγνεσθαι. Ο πλούτος, η υγεία και το μέλλον δε βρίσκονται στα χέρια λίγων, αλλά στα χέρια των ίδιων των πολιτών.
Σήμερα, ως πολίτες, βιώνουμε συχνά απαξίωση, απομάκρυνση από τη δημιουργία μας και αποξένωση από την ίδια τη φυσιολογία μας. Ο προορισμός μας όμως, δε χάνεται. Και ο προορισμός αποτελεί συγχρόνως και το μεγάλο σκοπό, που δεν είναι άλλος από τη δημιουργία της Ελλάνιας Πολιτείας. Μιας πολιτείας σαν αυτή που περιγράφεται πιο πάνω και είναι εμπνευσμένη μέσα από το πρόγραμμα του πολιτικού φορέα Ελλήνων Συνέλευσις.