Γράφει η Τυρώ
Μέρος 2ο: Όταν οι επιδοτήσεις δεν πάνε στους αγρότες
Στην Ελλάδα, η Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) δε λειτουργεί όπως θα περίμενε κανείς. Τα περισσότερα χρήματα δεν καταλήγουν στους μικρούς αγρότες που ζουν από τη γη, αλλά σε οργανισμούς, δημόσιες εταιρείες και μεγάλες δομές που δεν καλλιεργούν ούτε ένα στρέμμα. Από το 2014 έως το 2021, μέσω της ΚΓΠ διανεμήθηκαν 21,3 δισεκατομμύρια ευρώ. Το ερώτημα είναι απλό, ποιοι τα πήραν;
Από τους δέκα μεγαλύτερους δικαιούχους, μόνο δύο είναι φυσικά πρόσωπα. Οι υπόλοιποι είναι κρατικοί φορείς, δημόσιες εταιρείες και μεγάλοι συνεταιρισμοί. Οι μικροί αγρότες εμφανίζονται πολύ χαμηλά στη λίστα, παρόλο που θεωρητικά αυτοί είναι και ο λόγος ύπαρξης των επιδοτήσεων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Κοινωνία της Πληροφορίας (ΚτΠ Α.Ε.), μια δημόσια εταιρεία που ασχολείται με τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Την περίοδο 2016 – 2018 εισέπραξε περίπου 40 εκατομμύρια ευρώ από αγροτικά κονδύλια, όχι για παραγωγή, αλλά για έργα υποστήριξης αγροτικών κοινοτήτων, όπως τις επενδύσεις σε υποδομές (π.χ. άρδευση, δρόμοι, δάση), εκσυγχρονισμό γεωργικών εκμεταλλεύσεων (π.χ. εξοικονόμηση νερού, κυκλική οικονομία), στήριξη μεταποίησης/εμπορίας προϊόντων, καθώς και δράσεις για την έξυπνη γεωργία τον αγροτουρισμό, τη βιολογική καλλιέργεια την ενέργεια (ΑΠΕ, Εξοικονόμηση) και την ψυχική υγεία των αγροτών, συχνά μέσω προγραμμάτων όπως το LEADER και το Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ.
Το ίδιο μοτίβο ακολουθεί και η ΜΟΔ Α.Ε., (Μονάδα Οργάνωσης της Διαχείρισης Αναπτυξιακών Προγραμμάτων) που είναι μια ανώνυμη εταιρεία μη – κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που στηρίζει τη δημόσια διοίκηση στην Ελλάδα για την αποτελεσματική διαχείριση και εφαρμογή των συγχρηματοδοτούμενων από την Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτυξιακών προγραμμάτων, όπως το ΕΣΠΑ. Ο κύριος ρόλος της είναι η στελέχωση, εκπαίδευση και παροχή συμβουλευτικής και τεχνικής υποστήριξης στις Ειδικές Υπηρεσίες και τους Δικαιούχους φορείς, διασφαλίζοντας την ορθή υλοποίηση έργων και την απορρόφηση πόρων και έλαβε 14,3 εκατομμύρια ευρώ για συμβουλευτικές υπηρεσίες, χωρίς να εμπλέκεται άμεσα στην αγροτική παραγωγή.
Στη λίστα βρίσκονται και καθαρά κρατικοί φορείς, όπως η Ειδική Υπηρεσία Δημοσίων Έργων Οδικών Σηράγγων και λοιπών Υπογείων Έργων (ΕΥΔΕ ΟΣΥΕ), που είναι μια υπηρεσία του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών και είναι υπεύθυνη για την κατασκευή και συντήρηση μεγάλων συγκοινωνιακών έργων, όπως αυτοκινητόδρομους (π.χ. Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης) και τμήματα αξόνων (π.χ. Μπράλος – Άμφισσα), λειτουργώντας σε επίπεδο ειδικής υπηρεσίας για την επίβλεψη και υλοποίηση αυτών των κρίσιμων υποδομών και η οποία μόνο το 2014 έλαβε 52 εκατομμύρια ευρώ. Συνολικά, οι δέκα πρώτοι δικαιούχοι της περιόδου 2014 – 2021 απορρόφησαν 432 εκατομμύρια ευρώ.
Και εδώ είναι το ζουμί, αφού αυτά τα χρήματα δεν πηγαίνουν στους πραγματικούς αγρότες που καλλιεργούν τη γη και παράγουν την τροφή μας, πηγαίνουν σε οργανισμούς, δημόσιες υπηρεσίες και μεγάλες εταιρείες, που δεν κάνουν αγροτική δουλειά, αλλά ωφελούνται γιατί μπορούν. Με λίγα λόγια, οι μικροί παραγωγοί βλέπουν τα επιδόματα να περνούν μπροστά από τα μάτια τους, ενώ τα λεφτά τους καταλήγουν σε άλλες τσέπες. Η ΚΓΠ, που φτιάχτηκε για να στηρίζει τη ζωή στα χωράφια, τελικά τροφοδοτεί γραφεία και οργανισμούς μακριά από τα χωράφια.
Εδώ τώρα έρχεται και το ζήτημα του ΟΠΕΚΕΠΕ και του GDPR. Τα δεδομένα για τους δικαιούχους είναι Νομικά Δημόσια, αλλά δεν εμφανίζονται στο κοινό. Οι πλατφόρμες που θα έπρεπε να δείχνουν ποιος παίρνει τι, δε λειτουργούν σωστά, και η κυβέρνηση δεν εξηγεί το γιατί. Αυτό δεν είναι τυχαία παράβλεψη. Στην Ελλάδα, η διαφάνεια της ΚΓΠ μπλοκάρεται συστηματικά, αφήνοντας χώρο για καταχρήσεις, ενώ σε άλλες χώρες της ΕΕ, όπως στην Ιρλανδία και τη Γαλλία, οι πολίτες μπορούν να δουν ολόκληρες λίστες δικαιούχων, ποσά και προγράμματα, χωρίς να παραβιάζεται το GDPR.
Εδώ, να εξηγήσουμε ότι στην ΕΕ υπάρχει ένας κανόνας που λέει «μην κρύβεις ποιος παίρνει δημόσιο χρήμα και γι’ αυτό, όλες οι χώρες της ΕΕ πρέπει να δημοσιεύουν τις λίστες δικαιούχων των επιδοτήσεων. Αυτή η υποχρέωση διαφάνειας, προέρχεται από τον Κανονισμό της (ΕΕ) 2021/2116 για τη χρηματοδότηση, τη διαχείριση και την παρακολούθηση της ΚΓΠ 2023 ‑ 27, καθώς και από σχετικούς εκτελεστικούς κανονισμούς που καθορίζουν τι δεδομένα πρέπει να δημοσιεύονται και πώς. Γεωργία και αγροτική ανάπτυξη Σε κάποιες χώρες αυτό εφαρμόζεται κανονικά και ο κόσμος το βλέπει. Στην Ελλάδα δεν εφαρμόζεται και δεν είναι μόνο θέμα τεχνικής δυσλειτουργίας, γιατί όταν τα στοιχεία κρύβονται, δεν ξεχωρίζει το νόμιμο από το παράνομο και έτσι, η κατάχρηση γίνεται εύκολη και αόρατη.
Αυτό που πρέπει να ξέρει κάθε πολίτης είναι πολύ απλό, ότι δηλαδή, η ΚΓΠ στην Ελλάδα δε βοηθάει πραγματικά τους μικρούς αγρότες, αλλά ωφελεί μεγάλες εταιρείες, δημόσιους φορείς και οργανισμούς, ενώ η διαφάνεια και ο έλεγχος των χρημάτων που προέρχονται από την ΕΕ παραμένουν κενά, αφήνοντας χώρο για αδικίες και καταχρήσεις.
Στο 3ο μέρος, θα δούμε πώς επηρεάζονται οι αγροτικές επιδοτήσεις από τις πολιτικές συνέπειες και τα ηθικά όρια της εξουσίας όπου, ανάμεσα στους δικαιούχους αγροτικών επιδοτήσεων βρίσκεται και ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, σύμφωνα με το “πόθεν έσχες” του, αναδεικνύοντας τα ζητήματα κατανομής πόρων και δημόσιας ευθύνης.