Γράφει η Ακεσώ
«Γιατί είναι κόκκινα τα μάτια σου παιδί μου;»
Αν η ερώτηση αυτή πυροδότησε σκέψεις στο μυαλό σας ή ένα μειδίαμα σχηματίστηκε στο πρόσωπό σας, μάλλον υποψιάζεστε τι θα ακολουθήσει﮲· ένα ακόμη περιστατικό αγοράς και χρήσης προϊόντων κάνναβης από ανηλίκους σε σχολική εκδρομή, το οποίο έλαβε χώρα το ξημέρωμα της 29ης Μαρτίου στα Ιωάννινα. Τα μεν άμεσα αποτελέσματα αυτού, ήταν η διακομιδή ενός εξ αυτών στο νοσοκομείο και η σύλληψη της μητέρας του, του πωλητή και της συνοδού καθηγήτριας, ενώ στη συνέχεια σχηματίστηκε δικογραφία εις βάρος τους.
Η πικρή αλήθεια ωστόσο είναι ότι, οι μαθητές αυτοί είχαν απλά την ατυχία – ή μάλλον την τύχη – να εμφανίσουν άμεσες παρενέργειες, αν και ευτυχώς, όχι απειλητικές για τη ζωή τους, από τη χρήση κάνναβης και αυτό αποτέλεσε και το φόβητρο και μοναδικό λόγο για να απευθυνθούν για βοήθεια σε κάποιον μεγαλύτερο. Και ύστερα;
Ύστερα τίποτα. Κάποια σύσταση, κάποια τιμωρία, είτε με τη μορφή στέρησης σχολικών εκδρομών και εξόδων, είτε με τη μορφή της σχολικής ποινής και ένα μονότονο, σαν εκκρεμές, κούνημα δακτύλου που αναζητά το γιατί, αφού «δε σε μεγαλώσαμε έτσι εμείς». Πράγματι, η παρότρυνση των παιδιών από έναν κηδεμόνα να προβούν στη χρήση ουσιών είναι μάλλον σπάνια, αν όχι ανύπαρκτη! Αυτό δε σημαίνει όμως ότι όλοι οι άνθρωποι λαμβάνουν παιδιόθεν τα κατάλληλα ερεθίσματα και εφόδια για να αποφύγουν τη χρήση, και ιδανικά και την επαφή, με τις εξαρτησιογόνες ουσίες.
Και πώς να τα λάβουν, όταν δεν υπάρχει κάποιο οικείο πρόσωπο που να μπορεί ή να θέλει να ασχοληθεί μαζί τους; Πώς το χέρι θα αποφύγει να πλησιάσει τη φωτιά και να καεί, αν δεν του το πει το κεφάλι; Αναρωτιέται, άραγε, κανείς γιατί το χέρι πλησιάζει στη φωτιά, ακόμα και όταν έχει καεί; Η απάντηση είναι ότι είναι ελκυστική η ζέστη, μια ζέστη που επέρχεται – μέσω της συστηματικής χρήσης – από την πλήρη αποστασιοποίηση από τα καθημερινά προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίζει ένας έφηβος στο σπίτι, στο σχολείο, στις διαπροσωπικές του σχέσεις, στη δουλειά…
Η εύρεση διεξόδου δεν είναι ωστόσο, ο μόνος παράγοντας που μπορεί να ωθήσει έναν έφηβο να διαλέξει αυτό το μονοπάτι. Αν και οι δύσκολες, από κάθε άποψη, συνθήκες διαβίωσης αποτελούν αναγκαία και ικανή συνθήκη, πάντα είναι μέρος της εξίσωσης κάτι πιο δυνατό και πιο πρωτόγονο (και συχνά φοβερά ζημιογόνο): η περιέργεια. “Nitimur in vetitum” (ρέπουμε στο απαγορευμένο) έγραψε ο Οβίδιος και δεν είχε άδικο. Ακόμα και όταν υπάρχουν όλες οι ενδείξεις για το πόσο επιβλαβής μπορεί να είναι μια επιλογή για κάποιον, πάλι εκείνος προτιμά να ζημιωθεί από το να ακολουθήσει την πεπατημένη. Όταν, λοιπόν, λάθος επιλογές γίνονται συνειδητά από άτομα με περισσότερη εμπειρία και θεωρητικά πιο ανεπτυγμένη σκέψη γιατί πρυτανεύει η περιέργεια, είναι τουλάχιστον ανεδαφικό να απαιτούμε από ένα παιδί να πράξει σωστά, αλλά και άδικο να το κρίνουμε εκ των υστέρων.
Εδώ λοιπόν, εύλογα γεννιέται το ερώτημα: είναι θέμα φύσης, ή ανατροφής; Η απάντηση βρίσκεται κάπου στη μέση! Η φύση μπορεί να ωθήσει έναν έφηβο σε μια τέτοια λανθασμένη επιλογή, είναι όμως θέμα ανατροφής και περιβάλλοντος το αν θα επιλέξει να την ξανακάνει, ή αν θα έχει την ωριμότητα και την εγκράτεια να απομακρυνθεί. Και μπορεί η θέσπιση αυστηρότερων νόμων για την διανομή και χρήση κάνναβης να φαντάζει η καλύτερη λύση, αλλά δεν επαρκεί﮲ όχι τουλάχιστον σε μια κοινωνία που η χρήση της είναι τόσο διαδεδομένη, και η απαγόρευση της νόμιμης διάθεσης συνεπάγεται απλώς την επινόηση διαφορετικών τρόπων για να φτάσουμε στο επιθυμητό αποτέλεσμα (π.χ. παράνομες κατ’οίκον καλλιέργειες ή δοσοληψίες με χρήστες και προωθητές).
Αυτό φυσικά, δε σημαίνει ότι θα πρέπει να νομιμοποιηθεί η πώλησή της σε μια τόσο ευάλωτη νοοτροπικά και αναπτυξιακά μερίδα, αλλά ότι θα πρέπει να γίνουν και άλλα βήματα προς τη διαμόρφωση μιας συνείδησης αρκετά ισχυρής, ώστε αυτή η μερίδα να μπορεί να αντισταθεί σθεναρά. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει περισσότερη και καλύτερη ενημέρωση στο περιβάλλον του σπιτιού, της εργασίας και του σχολείου είτε μέσα από εκδηλώσεις, είτε μέσω αλληλεπίδρασης με πρώην χρήστες, οι οποίοι γνωρίζουν πολύ καλύτερα από τον καθένα πόσο βαθύς είναι ο λάκκος της εξάρτησης και κατ’ επέκταση, πόσο σημαντικό είναι να αναδυθεί κάποιος στην επιφάνεια μέσω της απεξάρτησης.
Εκτός όμως από την ενημέρωση των παιδιών, έχει ιδιαίτερη σημασία και η εκπαίδευση γονέων και κηδεμόνων, πάνω στη διαχείριση ενός εφήβου που μπορεί να έχει ήδη προβεί στη δοκιμή και χρήση μιας τέτοιας ουσίας. Ακόμη και αν μια τέτοια «αξιόποινη» πράξη έχει ήδη συμβεί, θα πρέπει να μπαίνει σε πρώτη μοίρα η κατανόηση των λόγων που οδήγησαν σε αυτό και η υποστήριξη του εφήβου (είτε από τους οικείους, είτε με την παρέμβαση κάποιου ειδικού) και όχι η επίκριση και η τιμωρία. Εξάλλου, ακόμα και από βιολογική άποψη η επίθεση σε έναν οργανισμό που ήδη νιώθει ότι βρίσκεται υπό απειλή, όχι μόνο δε δρα κατευναστικά, αλλά συχνά επιφέρει και το αντίθετο αποτέλεσμα.