Γράφει ο Δημήτρης Αλαμπάνος
Ανακοινώθηκε η πρώτη παροχή τύπου Market pass 2026, η οποία απευθύνεται στους δικαιούχους του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και σε νοικοκυριά που βρίσκονται σε συνθήκες ακραίας φτώχειας. Η ενίσχυση θα δοθεί μέσω προπληρωμένης κάρτας και θα αφορά αποκλειστικά την αγορά τροφίμων από καταστήματα λιανικής, σύμφωνα με το πρόγραμμα «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή 2021–2027». Η ένταξη στο μέτρο συνδέεται με την υπαγωγή στο πρόγραμμα του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος, ενώ η συμμετοχή ευάλωτων ομάδων διασφαλίζεται μέσω κοινωνικών υπηρεσιών και αρμόδιων φορέων.
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία ωστόσο, δεν αποτελεί κάτι καινούργιο. Τα προγράμματα voucher έχουν καθιερωθεί στην Ελλάδα ήδη από το 2013, με την «Επιταγή Εισόδου στην Αγορά Εργασίας» για νέους έως 29 ετών, ενώ το 2015 επεκτάθηκαν και σε μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες ανέργων. Κατά την περίοδο της πανδημίας το 2020, εφαρμόστηκε πρόγραμμα τηλεκατάρτισης που τελικά ακυρώθηκε, λόγω έντονων αντιδράσεων, για να μετασχηματιστεί το 2021 στην «Ψηφιακή Μέριμνα», δηλαδή επιδότηση για αγορά τεχνολογικού εξοπλισμού. Από το 2022 έως και σήμερα, τα vouchers έχουν εξελιχθεί σε βασικό εργαλείο κοινωνικής πολιτικής, κυρίως με τη στήριξη ευρωπαϊκών πόρων.
Η επανεμφάνιση τέτοιων μέτρων, ειδικά για βασικά αγαθά όπως τα τρόφιμα, αναδεικνύει μια σκληρή πραγματικότητα: Το κόστος ζωής αυξάνεται διαρκώς και η καθημερινότητα για πολλά νοικοκυριά γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Ολόκληρο σχεδόν το εισόδημα μιας μέσης ελληνικής οικογένειας, κατευθύνεται πλέον στην κάλυψη βασικών αναγκών, περιορίζοντας κάθε δυνατότητα για ποιότητα ζωής.
Και εδώ ακριβώς ανακύπτει το ουσιαστικό ερώτημα: αρκούν τα vouchers; Μπορούν να αποτελέσουν λύση ή μήπως τελικά λειτουργούν απλά ως μια προσωρινή ανακούφιση, η οποία με τη σειρά της λειτουργεί ως αφορμή για τη διαιώνιση της φτώχειας και της ανέχειας;
Η εμπειρία δείχνει πως πρόκειται για μέτρα που απαλύνουν προσωρινά τις συνέπειες, χωρίς να αγγίζουν τις αιτίες. Είναι μια πρακτική που θυμίζει περισσότερο διαχείριση της φτώχειας, παρά αντιμετώπισή της. Οι πολίτες δεν έχουν ανάγκη μόνο από επιβίωση, αλλά από μια ζωή με αξιοπρέπεια, ισορροπία και προοπτική. Χρειάζονται τον χρόνο και την οικονομική άνεση να ζήσουν ως άνθρωποι, αντί απλώς να επιβιώνουν μέχρι το τέλος του μήνα και τελικά μέχρι το τέλος του βίου τους.
Η διαρκής προσφυγή σε τέτοιου είδους παροχές και εύκολες λύσεις, δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: Προσωρινή ενίσχυση, πρόσκαιρη ανακούφιση και στη συνέχεια επιστροφή στην ίδια δύσκολη πραγματικότητα. Ένας κύκλος που δεν δίνει λύση, αλλά συντηρεί το πρόβλημα. Κι όσο οι βαθύτερες αιτίες, όπως τα χαμηλά εισοδήματα και το αυξημένο κόστος ζωής, παραμένουν άθικτες, η ανάγκη για νέα vouchers θα επανέρχεται συνεχώς.
Μια πολιτεία όμως που σέβεται τον εαυτό της και κυρίως τους πολίτες της, δεν μπορεί να περιορίζεται σε τέτοιου είδους αποσπασματικές παρεμβάσεις. Οφείλει να διαμορφώνει συνθήκες που εξασφαλίζουν σταθερότητα, ασφάλεια και ουσιαστική ευημερία. Η προστασία της ανθρώπινης ζωής και αξιοπρέπειας δεν είναι ζήτημα επιλογής, αλλά θεμελιώδες δικαίωμα, κατοχυρωμένο μέσα από το Σύνταγμα και το ευρωπαϊκό κεκτημένο, προϊόν μακροχρόνιων αγώνων της κοινωνίας.
Αυτό σημαίνει ότι η κοινωνική πολιτική πρέπει να αποκτήσει βάθος και διάρκεια. Να μετατοπιστεί από τη λογική της επιδότησης, στην ουσιαστική ενίσχυση του πολίτη. Μέσα από δίκαιες αμοιβές, πρόσβαση σε βασικά αγαθά χωρίς υπερβολικό κόστος, και πραγματικές ευκαιρίες εξέλιξης. Η αντιμετώπιση της φτώχειας απαιτεί ουσιαστική και αποτελεσματική στρατηγική και όχι απλά διαχείριση της ανάγκης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πολιτική προσέγγιση που αναδεικνύεται μέσα από τις προγραμματικές θέσεις του πολιτικού φορέα της Ελλήνων Συνέλευσις, επαναφέρουν στο προσκήνιο την έννοια της πραγματικής κυριαρχίας των πολιτών και της πολιτείας δικαίου· Μιας πολιτείας που λειτουργεί βάσει αξιών και αρχών, με στόχο τη διασφάλιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και την ουσιαστική προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η πραγματική πρόκληση τελικά, δεν είναι η διανομή ενός ακόμη επιδόματος. Είναι η δημιουργία μιας κοινωνίας, όπου τέτοιες παροχές δε θα είναι αναγκαίες. Μιας κοινωνίας της οποίας ο πολίτης δε θα εξαρτάται από προσωρινές ενισχύσεις για να καλύψει βασικές ανάγκες, αλλά θα μπορεί να ζει με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και πραγματική προοπτική για το μέλλον.