Γράφει η Τυρώ
Όσα καταγράφονται στο δεύτερο μέρος (Δες εδώ το 1ο μέρος και εδώ το 2ο μέρος), δεν αποτελούν ελληνική εξαίρεση, αλλά ούτε και μια απλή λογιστική στρέβλωση. Η εικόνα είναι ευρωπαϊκή, ένα σύστημα αγροτικών επιδοτήσεων που, αντί να κατευθύνεται καθαρά στην παραγωγή τροφής και στη στήριξη των ανθρώπων της γης, διαχέεται σε οργανισμούς, φορείς και ισχυρούς παίκτες, συχνά μακριά από το χωράφι και τον κόπο του αγρότη.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ελληνικό παράδειγμα αποκτά ιδιαίτερο βάρος, όχι μόνο επειδή μεγάλα ποσά κατευθύνονται σε δημόσιους φορείς και οργανισμούς άσχετους με την ίδια την παραγωγή, αλλά και επειδή ανάμεσα στους δικαιούχους των αγροτικών επιδοτήσεων εμφανίζεται και ο ίδιος ο πρωθυπουργός της χώρας.
Από το 2014 έως το 2021, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΠΕΚΕΠΕ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έλαβε συνολικά σχεδόν 30.000 ευρώ. Τα χρήματα αυτά προέρχονται από τη βασική ενίσχυση, τις πράσινες επιδοτήσεις και ενισχύσεις για περιοχές με φυσικά μειονεκτήματα, ενώ μόνο για τα έτη 2020 και 2021, έφτασαν περίπου τις 9.000 ευρώ, όλα δηλωμένα και τυπικά νόμιμα. Στα “Πόθεν Έσχες” του πρωθυπουργού εμφανίζονται αγροτεμάχια, ελαιώνες, βοσκοτόπια και αγροτικά ακίνητα σε Χανιά και Κέα, καθώς και ένα αγροτικό όχημα. Με βάση τη νομοθεσία, αυτά αρκούν για να θεωρείται κάποιος Ενεργός Γεωργός.
Το ζήτημα όμως, δεν είναι αν είναι νόμιμο, αλλά κατά πόσο είναι ηθικό! Στην ίδια την νομοθεσία (Άρθρο 31 του Κανονισμού (ΕΕ) 1307/2013 ακόμα και στην εγκύκλιο του ΟΠΕΚΕΠΕ), δίνεται η δυνατότητα σε έναν δικαιούχο να μην ενεργοποιήσει τα δικαιώματά του και να τα επιστρέψει στο Εθνικό Απόθεμα, ώστε να δοθούν σε νέους αγρότες που προσπαθούν να ξεκινήσουν. Ο πρωθυπουργός δεν το έκανε. Επέλεξε να κρατήσει τις επιδοτήσεις, όπως ακριβώς προβλέπει το σύστημα.
Κανείς δεν λέει ότι παρανόμησε, αλλά εδώ προκύπτει ένα καθαρά πολιτικό και ηθικό ζήτημα! Σε ένα σύστημα που υποτίθεται ότι υπάρχει για να στηρίζει τους αδύναμους και τους μικρούς παραγωγούς, οι Ισχυροί και οι Θεσμοί μπορούν να πάρουν χρήματα που προορίζονταν για όσους ζουν αποκλειστικά από τη γη. Οι αγροτικές επιδοτήσεις, δεν είναι Επίδομα Ιδιοκτησίας, είναι εργαλείο στήριξης της πραγματικής παραγωγής. Όταν ο ίδιος ο Πρωθυπουργός εμφανίζεται ως δικαιούχος, ενώ χιλιάδες μικροί αγρότες παλεύουν με χρέη και εγκατάλειψη, το πρόβλημα δεν είναι διοικητικό και νομικό, είναι ζήτημα ευθύνης, συνείδησης και καθαρής ηθικής.
Η κατάσταση αυτή φέρνει στο φως ένα βαθύτερο πολιτικό και θεσμικό πρόβλημα. Η Ελλάδα έχει δεχτεί κριτική από ευρωπαϊκούς θεσμούς για τον τρόπο διαχείρισης των αγροτικών επιδοτήσεων, όχι μόνο λόγω τεχνικών θεμάτων, αλλά επειδή υπάρχει σοβαρό έλλειμμα εμπιστοσύνης στη διαχείριση των κεφαλαίων.
Υπάρχουν ξεχωριστές έρευνες και διαδικασίες από την Ευρωπαϊκή Δημόσια Εισαγγελία και την Κομισιόν, οι οποίες παρακολουθούν τη λειτουργία του ΟΠΕΚΕΠΕ, λόγω υποψιών απάτης και κακοδιαχείρισης. Η Κομισιόν έχει συνοδεύσει αποφάσεις συμμόρφωσης με τελεσίγραφα και πιέσεις για αλλαγές, με πρόστιμα ακόμη και με την πιθανότητα αναστολής πληρωμών, αν η Ελλάδα δε συμμορφωθεί.
Το συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο, δε μιλάμε για μικρά τεχνικά λάθη, αλλά για σοβαρό πρόβλημα στον τρόπο που το σύστημα λειτουργεί και ελέγχεται. Οι πολίτες βλέπουν ότι κάποιοι ισχυροί μπορούν να το εκμεταλλεύονται, παρότι έχει φτιαχτεί για να στηρίζει τους πιο αδύναμους, και έτσι χάνεται η εμπιστοσύνη στη δημόσια διοίκηση.
Σε πλήρη αντίθεση με αυτή την κατάσταση, αξίζει να θυμηθούμε τον Ιωάννη Καποδίστρια, πρώτο κυβερνήτη του ελληνικού κράτους, που ποτέ δεν έλαβε μισθό από το κράτος. Για εκείνον, η διακυβέρνηση ήταν αποστολή, όχι επάγγελμα. Ήταν Ηθική, δημόσια Ευθύνη και προσωπική Ακεραιότητα που ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες με την πράξη της εξουσίας, κάτι που σήμερα φαίνεται να λείπει σε αρκετές περιπτώσεις.
Όλα όσα αποκαλύπτονται, δείχνουν ένα πράγμα: οι αγροτικές επιδοτήσεις δισεκατομμυρίων δεν χάνονται από λάθος. Κατευθύνονται συστηματικά σε όσους έχουν πρόσβαση σε Θέσεις, σε Άκρες, σε Μηχανισμούς, ακόμα και σε οργανισμούς, σε φορείς και σε πρόσωπα που ξέρουν πώς να κινούνται μέσα στο σύστημα.
Την ίδια στιγμή, οι αγρότες και οι πολίτες πληρώνουν τον λογαριασμό, με ακριβότερα τρόφιμα, εγκαταλειμμένη ύπαιθρο και μια παραγωγή που μαραζώνει. Τα χρήματα που υποτίθεται ότι προορίζονταν για τη γη και την τροφή, χάνονται σε διοικητικά σχήματα, συμβουλευτικές, μαύρες τρύπες και κρατικούς μηχανισμούς που δεν παράγουν ούτε ένα κιλό προϊόν.
Κι αυτό, γίνεται σε μια χώρα που με το έδαφός της, τη γεωγραφική της θέση, τον άφθονο ήλιο και τη μοναδική της βιοποικιλότητα, θα μπορούσε να είναι σε μεγάλο βαθμό αυτάρκης σε τρόφιμα. Αντί γι’ αυτό, εξαρτάται όλο και περισσότερο από εισαγωγές, ενώ διαθέτει όλα τα φυσικά πλεονεκτήματα για να στηρίξει τη δική της παραγωγή. Αυτό δεν είναι ατυχία, είναι επιλογή, είναι σύστημα. Ένα σύστημα που επιβραβεύει τους λίγους με τις διασυνδέσεις και αφήνει τους πολλούς να πληρώνουν τη νύφη.
Και όσο αυτό βαφτίζεται «Νόμιμο», τόσο θα παραμένει βαθιά «Άδικο».
Όσα έχουν περιγραφεί στα προηγούμενα μέρη, δε δείχνουν απλώς τι δε λειτουργεί… δείχνουν τι λείπει! Λείπει ένα καθαρό όραμα για τη γη, την τροφή και τον άνθρωπο που παράγει. Λείπει ένας σχεδιασμός που να αντιμετωπίζει τη γεωργία, όχι ως επιδοτούμενο πρόβλημα, αλλά ως Εθνικό πυλώνα επιβίωσης και αξιοπρέπειας.
Υπάρχουν, ωστόσο, κατατεθειμένες προτάσεις που κινούνται σε αυτή την κατεύθυνση. Ανάμεσά τους, το πρόγραμμα που έχει κατατεθεί στον Άρειο Πάγο από την Ελλήνων Συνέλευσις, το οποίο θέτει ως στόχο, μια χώρα σε μεγάλο βαθμό αυτάρκειας, με τουλάχιστον το 60% της γεωργικής παραγωγής να καλύπτει τις εγχώριες ανάγκες και έως το 80% στην κτηνοτροφία. Όχι ως σύνθημα, αλλά ως αποτέλεσμα οργανωμένου σχεδιασμού.
Στο ίδιο πλαίσιο μιλάει για αναγνώριση και αξιοποίηση ολόκληρης της ελληνικής χλωρίδας και των παραγώγων της, από τρόφιμα έως θεραπευτικά και καλλωπιστικά έλαια, για επανασύσταση και ενίσχυση του ταμείου ελληνικών σπόρων, για πλήρη απαγόρευση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών και αυστηρό έλεγχο της τροφικής αλυσίδας, για μεταποίηση εντός χώρας, ώστε να εξάγεται με αξία και όχι ως πρώτη ύλη, για άμεση σύνδεση παραγωγού και καταναλωτή, με διαφάνεια, εποπτεία και υγιή ανταγωνισμό.
Πρόκειται για μια φιλοσοφία που επαναφέρει την παραγωγή κοντά στη φύση, στο καθαρό νερό, στους φυσικούς σπόρους και στις αρχές της ίδιας της ζωής. Μια προσέγγιση που, είτε συμφωνεί κανείς είτε όχι, θέτει το σωστό ερώτημα: “Γιατί μια χώρα με τέτοιο ήλιο, τέτοιο έδαφος και τέτοια βιοποικιλότητα να μην μπορεί να θρέψει τον λαό της;”
Η συζήτηση, τελικά, δεν είναι κομματική… είναι υπαρξιακή. Αφορά το αν θέλουμε να συνεχίσουμε σε ένα σύστημα όπου τα δισεκατομμύρια χάνονται και η ύπαιθρος ερημώνει, ή αν θα απαιτήσουμε ένα σχέδιο, ευθύνης και αυτάρκειας. Όχι για να κερδίσουν κάποιοι, αλλά για να πάψει να χάνει η χώρα μας.
Η αλλαγή ξεκινά πάντα από τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Και η τροφή, η γη και η παραγωγή δεν είναι ιδεολογία, Είναι Βάση Ζωής.