Γράφει ο Δημήτρης Αλαμπάνος
Σε ένα πρόσφατο άρθρο του, ο Δρ. Άρης Πετάσης, αναφερόμενος στην Ανταλκίδειο Ειρήνη και στη σύγχρονη λεγόμενη «Τουρκική Ειρήνη» προβαίνει σε έναν ανησυχητικό αλλά ιδιαίτερα εύστοχο ιστορικό παραλληλισμό. Η Ελλάδα, όπως επισημαίνει, φαίνεται να επαναλαμβάνει, με διαφορετικά μέσα και συνθήκες, τα ίδια στρατηγικά σφάλματα που στο παρελθόν την οδήγησαν σε καθεστώς εξάρτησης και υποτέλειας.
Όπως τότε, έτσι και σήμερα, η επιδίωξη της ειρήνης και της σταθερότητας, όταν δεν συνοδεύεται από στέρεη εθνική στρατηγική, κινδυνεύει να μετατραπεί σε πρόσχημα για την παραχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων και τη σταδιακή αποδυνάμωση της εθνικής ανεξαρτησίας.
Η Ανταλκίδειος Ειρήνη, που υπεγράφη το 387 π.Χ. μεταξύ των ελληνικών πόλεων-κρατών και της Περσίας, με διαμεσολαβητή τον Σπαρτιάτη Ανταλκίδα, αποτέλεσε μια συνθήκη σταθμό. Όχι τόσο γιατί εξασφάλισε την ειρήνη, αλλά κυρίως επειδή την επέβαλε με τίμημα την εξάρτηση και την υποτέλεια. Οι βασικοί όροι της προέβλεπαν ότι οι ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας και η Κύπρος θα εκχωρούνταν στον Πέρση βασιλιά, ενώ οι υπόλοιπες ελληνικές πόλεις θα έμεναν «αυτόνομες». Πίσω όμως από αυτόν τον όρο, κρυβόταν όπως αποδείχθηκε, η διάλυση των ελληνικών ενώσεων και συμμαχιών, όπως η Αθηναϊκή Συμμαχία. Η Σπάρτη αναλάμβανε τον ρόλο του εγγυητή της ειρήνης εξασφαλίζοντας πολιτική ηγεμονία, όμως στην πράξη μετατρεπόταν σε διαχειριστή των συμφερόντων του ξένου παράγοντα, δηλαδή των Περσών.
Η ιστορία αυτή δεν είναι απλώς ένα μάθημα από το παρελθόν. Είναι ένας καθρέφτης του παρόντος. Η Ιστορία διδάσκει, αλλά μόνο όταν θέλουμε να την ακούσουμε… Εξετάζοντας προσεκτικά τη σημερινή εξωτερική πολιτική της χώρας, διακρίνουμε ανησυχητικές ομοιότητες. Ύστερα από δεκαετίες οικονομικών κρίσεων, γεωπολιτικών πιέσεων και εσωτερικής διχόνοιας, η Ελλάδα βρίσκεται και πάλι μέσα σε ένα πλέγμα οικονομικής, πολιτικής και πολιτισμικής εξάρτησης. Οι ισχυροί θεσμοί και οργανισμοί στους οποίους συμμετέχει η Ελλάδα, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ, μπορεί να προσφέρουν ένα πλαίσιο σχετικής σταθερότητας και ασφάλειας, ωστόσο το τίμημα συχνά είναι ο περιορισμός της εθνικής αυτονομίας και της στρατηγικής πρωτοβουλίας.
Η συλλογική ασφάλεια αποκτά νόημα, όμως, μόνο όταν στηρίζεται σε εθνική αυτάρκεια και εθνική συνείδηση. Διαφορετικά, γίνεται η πιο επικίνδυνη μορφή υποταγής: εκείνη που έρχεται δίχως να φαίνεται.
Όπως στην εποχή του Ανταλκίδα, έτσι και σήμερα, η εσωτερική ασυνεννοησία και η έλλειψη εθνικής στρατηγικής, ενισχύουν αυτή την εξάρτηση. Όταν η κοινωνία διαιρείται, ο ξένος παράγοντας παρεμβαίνει. Όταν η Παιδεία υποβαθμίζεται, η εργασία απαξιώνεται, η τέχνη αγνοείται και η οικονομία κατευθύνεται έξωθεν, τότε το Έθνος χάνει τον ιστορικό του προσανατολισμό και υποκαθίσταται από εξωτερικά κέντρα λήψης αποφάσεων.
Είναι αναγκαίο να γίνει κατανοητό πως οποιοσδήποτε προτείνει ή επιδιώκει, συνειδητά ή ασυνείδητα, το κακό της Πολιτείας στην οικονομία, την παιδεία, την ασφάλεια, την εργασία, την κοινωνική πρόνοια, καθώς και στην ομαλή λειτουργία του δημόσιου βίου, έχει ήδη αποκοπεί από το συλλογικό σώμα του Έθνους. Έχει τοποθετήσει τον εαυτό του στη σιωπηρή λήθη της συνείδησης, έχοντας υποστεί τον πιο ύπουλο θάνατο: τον θάνατο της συνειδητότητάς του.
Απέναντι σε αυτόν τον εκφυλισμό της ιστορικής μνήμης, η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι η Παιδεία και κατ΄ επέκταση ο πολιτισμός. Ένας πολιτισμός που δεν περιορίζεται μόνο στις τέχνες, αλλά αγκαλιάζει τη γλώσσα, τα ήθη, την επιστήμη, την τεχνολογία, και κυρίως τη συνειδητοποίηση του ποιοι είμαστε.
Η αποκατάσταση της ιστορίας μας, δεν είναι μια ρομαντική αναπόληση. Είναι μια πράξη εθνικής αυτογνωσίας και μια ανάγκη να εξέλθουμε από τη λήθη που επιτρέπει την επανάληψη των ίδιων λαθών.
Το Υπουργείο Πολιτισμού και μέσα από αυτό, η ίδια η Πολιτεία, έχει καθήκον να εντάσσει και να αναδεικνύει κάθε έργο και κάθε άνθρωπο που συμβάλλει στη ζωντανή συνέχεια του Γένους, έτσι ώστε ο πολιτισμός να μην είναι μόνο ένα ψυχρό μουσείο, αλλά το ίδιο το παρόν και το μέλλον.
Η ειρήνη έχει αξία μόνο όταν είναι καρπός ελευθερίας. Διαφορετικά, δεν είναι ειρήνη, αλλά μια επιμελώς στολισμένη υποδούλωση. Η Ανταλκίδειος Ειρήνη μας υπενθυμίζει ότι οι υπογραφές στις συνθήκες ειρήνης μπορεί να σφραγίζουν όχι τη λήξη, αλλά την απαρχή μιας νέας εξάρτησης. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να αποφεύγουμε τις συγκρούσεις, αλλά να μην αποφεύγουμε την ευθύνη της ελευθερίας.