Γράφει η Τυρώ
Μέρος 1ο: Πώς λειτουργεί το ευρωπαϊκό σύστημα και ποιοι κερδίζουν
Για δεκαετίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει τεράστια ποσά για τη στήριξη της αγροτικής παραγωγής, μέσω της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ). Ο στόχος των επιδοτήσεων είναι να στηριχθούν οι αγρότες, να διασφαλιστεί η επάρκεια τροφίμων και να παραμείνει ζωντανή η ύπαιθρος. Στην πράξη όμως, τα στοιχεία δείχνουν ότι τα περισσότερα χρήματα δεν πηγαίνουν στους μικρούς παραγωγούς, αλλά σε λίγους μεγάλους παίκτες.
Η διεθνής δημοσιογραφική έρευνα Farm Subsidies, στην οποία συμμετείχαν δημοσιογράφοι από πολλές ευρωπαϊκές χώρες, συγκέντρωσε για πρώτη φορά εκατομμύρια πληρωμές αγροτικών επιδοτήσεων από όλα τα κράτη – μέλη της ΕΕ για την περίοδο 2014 – 2021. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη προσπάθεια καταγραφής του πώς διανέμονται τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων στον αγροτικό τομέα!
Σύμφωνα με την έρευνα, η Ευρωπαϊκή Ένωση κατένειμε περίπου 453 δισεκατομμύρια ευρώ σε αυτό το διάστημα. Αν και τα νούμερα φαίνονται εντυπωσιακά, ένα πολύ μικρό ποσοστό δικαιούχων απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 1% των μεγαλύτερων δικαιούχων στην ΕΕ λαμβάνει πάνω από το ένα τρίτο από το σύνολο των αγροτικών επιδοτήσεων, ενώ εκατομμύρια μικροί αγρότες μοιράζονται τα υπόλοιπα ποσά.
Στην Ευρώπη, τα στοιχεία δείχνουν ότι μεγάλοι οργανισμοί, εκκλησιαστικοί φορείς και επενδυτές από άλλους τομείς επωφελούνται επανειλημμένα από τις υψηλές επιδοτήσεις.
Στην Αυστρία, ένα μεγάλο κομμάτι των αγροτικών επιδοτήσεων δεν πηγαίνει σε αγρότες, αλλά στην Καθολική Εκκλησία και σε αριστοκράτες που κληρονόμησαν τεράστιες εκτάσεις γης. Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και στην Πολωνία, όπου η Εκκλησία συγκαταλέγεται στους μεγάλους δικαιούχους, παρότι συχνά καταγγέλλει τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, σημαντικά ποσά καταλήγουν σε κρατικούς και τοπικούς φορείς, στα κρατικά δάση και ακόμη και σε κυνηγετικούς συλλόγους, δηλαδή σε οργανισμούς που δεν καλλιεργούν γη και δεν παράγουν τρόφιμα.
Στη Γερμανία, ανάμεσα στους επιδοτούμενους βρίσκονται μεγάλες χημικές εταιρείες όπως η BASF και η Bayer, ο ενεργειακός γίγαντας RWE, αλλά και κάποιοι από τους πλουσιότερους Γερμανούς, όπως οι ιδρυτές της αλυσίδας τροφίμων ALDI. Στο Λουξεμβούργο, οι εταιρείες λαμβάνουν κατά μέσο όρο σημαντικά περισσότερες επιδοτήσεις από τις απλές οικογενειακές φάρμες. Στην Ιταλία, όπως και σε άλλες χώρες, μεγάλα ποσοστά των επιδοτήσεων πηγαίνουν σε οργανισμούς ή επιχειρήσεις στις οποίες δεν υπάγονται οι μικροί παραγωγοί.
Παράλληλα, πολυεθνικές εταιρείες τροφίμων σε όλη την Ευρώπη, όπως οι Südzucker AG και Frieslandcampina, λαμβάνουν δεκάδες εκατομμύρια ευρώ από επιδοτήσεις της ΚΓΠ, επωφελούμενες από το ευρωπαϊκό πλαίσιο, χωρίς να είναι άμεσα παραγωγοί της μικρής κλίμακας.
Ο βασικός λόγος για αυτή την ανισότητα είναι ο τρόπος λειτουργίας του συστήματος, με τις περισσότερες επιδοτήσεις να δίνονται με βάση την έκταση γης που δηλώνεται και όχι με βάση τις πραγματικές ανάγκες ή το εισόδημα του αγρότη. Έτσι, όποιος διαθέτει ή δηλώνει περισσότερα στρέμματα, λαμβάνει περισσότερα χρήματα, ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για μικρό παραγωγό ή για μεγάλη εταιρεία. Αυτό έχει οδηγήσει σε ένα φαινόμενο που παρατηρείται σε όλη την Ευρώπη… οι μεγάλες αγροτικές επιχειρήσεις, εταιρείες, συνεταιρισμοί και οργανισμοί που δεν καλλιεργούν άμεσα τη γη, να εμφανίζονται ως βασικοί αποδέκτες των επιδοτήσεων.
Για χρόνια, αυτή η πραγματικότητα παρέμενε δύσκολα ορατή για τους πολίτες, καθώς κάθε χώρα δημοσίευε τα στοιχεία με διαφορετικό τρόπο. Η έρευνα Farm Subsidies δημιούργησε για πρώτη φορά μια ενιαία βάση δεδομένων, αποκαλύπτοντας ποιος παίρνει τι και σε ποια κλίμακα.
Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Αντίθετα, ίσως είναι από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς ένα σύστημα που σχεδιάστηκε για να στηρίξει την αγροτική παραγωγή καταλήγει να αναπαράγει ανισότητες και να επιβραβεύει τη διοικητική ισχύ και την κατοχή γης. Στο επόμενο μέρος, εξετάζουμε ποιοι είναι εκείνοι που εισπράττουν τα περισσότερα χρήματα στην Ελλάδα και πώς οι αγροτικές επιδοτήσεις καταλήγουν κυρίως σε κρατικούς οργανισμούς, μεγάλες εταιρείες και πολιτικά πρόσωπα και όχι στους αγρότες που υποτίθεται ότι βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής.
Στο 2ο μέρος, η έρευνα εστιάζει στην Ελλάδα, με αριθμούς, μεγάλους δικαιούχους και συγκεκριμένα παραδείγματα για το πού πηγαίνουν τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων στη χώρα μας!