Γράφει ο Δημήτρης Αλαμπάνος
Η πρόσφατη ανακοίνωση της HP Inc. ότι αναμένεται να προχωρήσει σε περικοπές έως και 6.000 θέσεων εργασίας παγκοσμίως έως το οικονομικό έτος 2028, στο πλαίσιο της στροφής της προς την τεχνητή νοημοσύνη, δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη επιχειρηματική είδηση. Αποτελεί ένα σαφές δείγμα της κατεύθυνσης που έχει πάρει το παγκόσμιο οικονομικό και πολιτικό σύστημα, στο οποίο ο άνθρωπος, ως εργαζόμενος, εκτοπίζεται συστηματικά από την τεχνολογία.
Σύμφωνα με όσα δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Enrique Lores, οι περικοπές θα επηρεάσουν ομάδες που ασχολούνται με την ανάπτυξη προϊόντων, τις εσωτερικές λειτουργίες και την υποστήριξη πελατών, με στόχο την επιτάχυνση της ανάπτυξης προϊόντων, τη βελτίωση της εμπειρίας των πελατών και την αύξηση της παραγωγικότητας. Η ίδια η εταιρεία εκτιμά ότι από αυτή την πρωτοβουλία θα προκύψει εξοικονόμηση περίπου ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων σε διάστημα τριών ετών. Να σημειωθεί ότι είχε προηγηθεί ήδη η απόλυση περίπου 2.000 εργαζομένων τον Φεβρουάριο, στο πλαίσιο προηγούμενου σχεδίου αναδιάρθρωσης.
Το γεγονός αυτό δεν πρέπει να εξεταστεί αποκομμένο από τη γενικότερη εικόνα. Διαπιστώνουμε ότι οι κυβερνήσεις παγκοσμίως, είτε με την ανοχή τους, είτε με τη σιωπηρή στήριξή τους, επιτρέπουν τη συστηματική υποβάθμιση της ανθρώπινης εργασίας. Η ανθρώπινη ύπαρξη αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως κόστος και όχι ως αξία, με αποτέλεσμα να αντικαθίσταται από συσκευές, πλατφόρμες και αλγορίθμους. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αξιοποιείται απλώς ως εργαλείο υποβοήθησης της ανθρώπινης δραστηριότητας, αλλά ως μέσο πλήρους αντικατάστασης του ανθρώπινου δυναμικού.
Το οικονομικό σκέλος αυτής της επιλογής είναι προφανές. Οι εταιρείες μειώνουν δραστικά τα έξοδά τους, καθώς δεν καταβάλλουν πλέον μισθούς, ασφαλιστικές εισφορές ή εργασιακές παροχές.
Εδώ λοιπόν, τίθεται ένα θεμελιώδες ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, καθώς τα αυξημένα έσοδα που προκύπτουν από την τεχνολογική ανάπτυξη, δε φαίνεται να επιστρέφουν στην κοινωνία ή στους πολίτες που πλήττονται, αλλά να συγκεντρώνονται σε περιορισμένους επιχειρηματικούς κύκλους.
Στο επίπεδο δε της καθημερινής ζωής, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο πολύπλοκο. Όταν ο πολίτης χάνει τη δυνατότητα εργασίας, χάνει και το εισόδημά του. Χωρίς εισόδημα, αδυνατεί να καλύψει βασικές ανάγκες και να συμμετάσχει στην οικονομική δραστηριότητα ως καταναλωτής. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, στον οποίο οι ίδιες οι εταιρείες που αντικαθιστούν τον άνθρωπο αποδυναμώνουν την αγοραστική βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η ύπαρξή τους.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος της πολιτείας είναι καθοριστικός. Μια πραγματικά υπεύθυνη κυβέρνηση, θα όφειλε να θέσει όρια και κανόνες, προστατεύοντας τον πολίτη και την εργασία. Θα μπορούσε να αξιοποιήσει την τεχνολογία σε τομείς όπου μειώνει τον κίνδυνο, βελτιώνει την ασφάλεια και αυξάνει την αποδοτικότητα, όπως σε μηχανήματα, οχήματα και εγκαταστάσεις. Δεν θα έπρεπε όμως να επιτρέψει τη μετατροπή της τεχνολογικής προόδου σε εργαλείο κοινωνικού αποκλεισμού και απαξίωσης του ανθρώπου.
Είναι λοιπόν επιτακτική ανάγκη να δημιουργηθεί άμεσα ένα διαφορετικό σύστημα διακυβέρνησης και οικονομικής οργάνωσης, στο οποίο η τεχνολογία δε θα λειτουργεί ανταγωνιστικά προς τον άνθρωπο, αλλά συμπληρωματικά και υποστηρικτικά.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία έχει η λογική που αποτυπώνεται στις προγραμματικές θέσεις της Ελλήνων Συνέλευσις. Εκεί η εργασία αντιμετωπίζεται ως ευθύνη της ίδιας της πολιτείας προς τον πολίτη. Η πεποίθηση ότι η πολιτεία οφείλει να παρέχει εργασία και ασφάλεια σε όλους τους πολίτες μέσω της ίδιας της λειτουργίας της, επαναφέρει στο προσκήνιο την έννοια του κράτους ως οργανωμένου μηχανισμού υπηρεσίας προς την κοινωνία και όχι ως απλού διαχειριστή ιδιωτικών συμφερόντων.
Η τεχνολογία μπορεί να δημιουργήσει νέες μορφές εργασίας με ουσιαστικό αποτέλεσμα. Αυτό προϋποθέτει έναν οργανωμένο σχεδιασμό, καθώς η εργασία πρέπει να συνδέεται κυρίως με το συλλογικό όφελος και όχι μόνο με την αύξηση των εταιρικών κερδών.
Καθοριστικό ρόλο παίζει και ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται το ανθρώπινο δυναμικό. Οι συνθήκες εργασίας οφείλουν να βασίζονται στον σεβασμό της ανθρώπινης αξίας, τόσο σε φυσικό, όσο και σε ψυχοκοινωνικό επίπεδο. Η παραγωγικότητα δεν μπορεί να επιτυγχάνεται μέσα από την εξάντληση, την ανασφάλεια και το φόβο της αντικατάστασης, αλλά μέσα από τη συμμετοχή, τη σταθερότητα και τη δημιουργικότητα του ανθρώπου.
Τέλος, η αμοιβή της εργασίας όταν στηρίζεται σε αξιοκρατικά κριτήρια παραγωγικότητας και ποιότητας, αποκαθιστά τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ πολίτη και πολιτείας. Η δίκαιη ανταμοιβή δεν αποτελεί προνόμιο, αλλά φυσική συνέπεια της προσφοράς έργου, και λειτουργεί ως θεμέλιο για μια βιώσιμη οικονομία με πραγματική κοινωνική βάση.
Η τεχνολογική εξέλιξη είναι αναπόφευκτη. Το ερώτημα δεν είναι αν θα προχωρήσει, αλλά με ποιους όρους και προς όφελος ποιων. Η πολιτεία οφείλει να αναλάβει τον ρόλο που της αναλογεί και να θέσει την εργασία, την αξιοπρέπεια και την ανθρώπινη αξία ως αδιαπραγμάτευτες αρχές. Μόνο έτσι η τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει εργαλείο πραγματικής ανέλιξης και ευδαιμονίας για την κοινωνία στο σύνολό της.