Γράφει η Τυρώ
Κάθε φορά που η βροχή μετατρέπεται σε καταστροφή, ακούμε την ίδια φράση… φταίνε τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Όμως, η αλήθεια είναι πολύ πιο σκληρή και πολύ πιο απλή. Δεν φταίει η φύση. Φταίνε οι επιλογές μας. Φταίνε αυτοί που αποφασίζουν και αυτοί που τόσα χρόνια κάνουν πως δεν βλέπουν.
Με αφορμή τις τελευταίες καταστροφές που ζήσαμε στις πρόσφατες βροχοπτώσεις, δεν μπορούμε πια να κάνουμε πως δε βλέπουμε. Πόσες φορές πρέπει να πλημμυρίσουν οι δρόμοι, να χαθούν περιουσίες, να κινδυνεύσουν και να χαθούν ζωές, για να παραδεχτούμε το αυτονόητο: “Ότι η φύση δεν ευθύνεται και το μόνο που κάνει, είναι να αντιδρά σε όσα εμείς της έχουμε επιβάλει”;
Η ευθύνη είναι συγκεκριμένη και βρίσκεται μέσα σε μια πολιτική σκακιέρα. Είναι εκείνοι που, ενώ όφειλαν να προστατεύσουν τη φύση, την αγνόησαν, την υποβάθμισαν και τελικά τη θυσίασαν στο όνομα μιας δήθεν ανάπτυξης. Μιας ανάπτυξης που σήμερα αποκαλύπτει τι πραγματικά έκρυβε, με τις επιλογές που εξυπηρέτησαν μόνο συμφέροντα, με πρόχειρα έργα και μια λογική διαχείρισης που άφησε πίσω της καταστροφή.
Γιατί η φύση δεν εκδικείται, απλά αντιδρά. Αντιδρά σε κάθε ποτάμι που φυλακίσαμε με τσιμέντο, σε κάθε ρέμα που εξαφανίσαμε, σε κάθε φυσικό χώρο που καταστρέψαμε χωρίς δεύτερη σκέψη. Και όσο εμείς ξεχνάμε ότι ανήκουμε σε αυτήν, τόσο εκείνη θα μας το υπενθυμίζει με τον πιο σκληρό τρόπο.
Η πραγματικότητα που βιώνουμε σήμερα στην Αττική, με τα ολοένα και πιο έντονα πλημμυρικά φαινόμενα, είναι η συνέπεια όσων έχουμε κάνει. Είναι αποτέλεσμα των συγκεκριμένων επιλογών μας στον τρόπο που διαχειριζόμαστε τα ποτάμια και το νερό. Για δεκαετίες κυριάρχησε η λογική της ευθυγράμμισης, όπου τα φυσικά ρέματα μετατράπηκαν σε στενές, ευθείες και τσιμεντένιες διώρυγες, με το νερό να διώχνεται βίαια και χωρίς κανέναν έλεγχο.
Όμως αυτή η πρακτική όχι μόνο δεν αποτρέπει τον κίνδυνο, αλλά τον δυναμώνει . Χωρίς τις φυσικές καμπύλες και τα φυσικά εμπόδια που μειώνουν την ταχύτητα του νερού, το νερό αποκτά μεγαλύτερη ταχύτητα και όγκο, μεταφέρεται μαζικά προς τις χαμηλότερες – κατοικημένες περιοχές και δεν προλαβαίνει να απορροφηθεί από το έδαφος. Και έτσι, οι πλημμύρες γίνονται πιο απότομες, πιο βίαιες και πιο καταστροφικές.
Απέναντι σε αυτή την αποτυχημένη λογική, υπάρχουν λύσεις που επιλέγουμε να αγνοούμε, παρότι βασίζονται στη συνεργασία με τη φύση. Η αναδημιουργία μαιανδρισμών, δηλαδή η επαναφορά των ποταμών στη φυσική τους μορφή με στροφές, επιβραδύνει τη ροή του νερού και μειώνει την ένταση με την οποία φτάνει στις πόλεις, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί ένα πιο υγιές και ζωντανό οικοσύστημα.
Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι χώροι ανάσχεσης πλημμυρών, όπως οι πλημμυρικές πεδιάδες και οι υγρότοποι. Οι περιοχές αυτές λειτουργούν ως φυσικές δεξαμενές, συγκρατώντας προσωρινά το νερό σε περιόδους έντονων βροχοπτώσεων, κρατώντας έτσι μέρος του νερού έξω από την κύρια κοίτη των ποταμών. Με τη σταδιακή απελευθέρωσή του, μειώνεται ουσιαστικά ο κίνδυνος καταστροφών στις κατοικημένες περιοχές.
Οι προσεγγίσεις αυτές, δεν προστατεύουν μόνο από τις πλημμύρες, αλλά βελτιώνουν την ποιότητα του νερού, ενισχύουν τη βιοποικιλότητα και συμβάλλουν στη συνολική ισορροπία του περιβάλλοντος. Αντίθετα, η συνεχής τσιμεντοποίηση οδηγεί σε έναν φαύλο κύκλο, όπου κάθε νέο έργο επιχειρεί να διορθώσει τα λάθη του προηγούμενου, χωρίς ποτέ να δίνεται μία πραγματική και οριστική λύση.
Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, γίνεται ξεκάθαρο ότι το ζήτημα δεν είναι απλώς τεχνικό, αλλά είναι θέμα ευθύνης. Σύμφωνα με τη λογική των νόμων που προτείνει ο φορέας Ελλήνων Συνέλευσις, κάθε Πολιτεία οφείλει να διασφαλίζει τον νόμο της πλήρους επανόρθωσης, όπου ο άνθρωπος μπορεί να πράττει ελεύθερα μόνο εφόσον έχει τη δυνατότητα να αποκαταστήσει πλήρως τη βλάβη που προκαλεί.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε ανθρώπινη παρέμβαση επιτρέπεται μόνο όταν υπάρχει η δυνατότητα πλήρους αποκατάστασης της βλάβης. Στο περιβάλλον, αυτό μεταφράζεται ξεκάθαρα με το: «ό,τι καταστρέφεται, οφείλει να επανέρχεται στην αρχική του κατάσταση». Η καταστροφή ρεμάτων, η αλλοίωση φυσικών ροών και η εξαφάνιση οικοσυστημάτων χωρίς επιστροφή, δεν είναι απλώς λανθασμένες πρακτικές· είναι πράξεις που στρέφονται ενάντια στο σύνολο της κοινωνίας.
Ο νόμος αυτός, που είναι μέσα στο Ελλάνιο Αξιακό το οποίο έχει κατατεθεί στον Άρειο Πάγο, είναι ένα ολοκληρωμένο σύστημα με μια δίκαιη δυναμική που έχει την δυνατότητα να δώσει τη σωστή κατεύθυνση. Μέσα από αυτή την κατεύθυνση, η λύση δεν βρίσκεται σε αποσπασματικά έργα, αλλά σε μια συνολική αλλαγή, ώστε να πάψουμε να λειτουργούμε εις βάρος της φύσης και να αρχίσουμε να αναλαμβάνουμε πλήρως την ευθύνη των πράξεών μας απέναντί της.
Γιατί στο τέλος, η επιλογή είναι ξεκάθαρη, είτε θα συνεχίσουμε να αγνοούμε τη φύση και να πληρώνουμε το κόστος, είτε θα επιλέξουμε να ζήσουμε σε αρμονία μαζί της. Και αυτή τη φορά, δεν υπάρχει περιθώριο για άλλη καθυστέρηση.