Γράφει η Ακεσώ
Τι σημαίνει τελικά το αρκτικόλεξο ΧΥΤΑ που τόσο συχνά ακούγεται στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης; Ως ΧΥΤΑ, ορίζεται κάθε Χώρος Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων, άσχετα με το αν άπτεται της πραγματικότητας⸱ ούτε ταφή πραγματοποιείται σε κάποιες περιπτώσεις, ενώ η λέξη «υγειονομική» μάλλον ωθεί όσους γνωρίζουν πώς λειτουργούν τέτοιοι χώροι στο να καγχάσουν. Όσο κυνική και αν ακούγεται μια τέτοια πρόταση, δεν παύει να είναι αληθινή, καθώς η δημιουργία και λειτουργία τέτοιων χώρων ισοδυναμεί με πρόκληση ρύπανσης σε οποιαδήποτε μορφή μπορεί να φανταστεί κανείς στην εκάστοτε περιοχή.
Έχοντας λοιπόν αυτές τις συνθήκες υπόψιν, δεν είναι τυχαίο που ο Δήμος Μαραθώνος προσπάθησε και προσπαθεί σκληρά να εμποδίσει ένα τέτοιο έργο, και πιο συγκεκριμένα τη δημιουργία ΧΥΤΑ στο Γραμματικό. Αν και ο σχεδιασμός για τη Μονάδα Επεξεργασίας Απορριμμάτων (ΜΕΑ) , καθώς και ο διαγωνισμός διαμόρφωσης Ολοκληρωμένης Εγκατάστασης Διάθεσης Απορριμμάτων (ΟΕΔΑ) ακυρώθηκαν, έπειτα από συνεχή αντίσταση από τον ίδιο τον Δήμο, τους πολίτες και φορείς, καθώς ο κίνδυνος ελλοχεύει⸱ τα πάντα εξάλλου θεωρούνται ζητούμενα μέχρι να κατοχυρωθούν ως δεδομένα.
Από ιστορικής άποψης, παρόλα αυτά, αξίζει να αναφερθεί ότι η απόφαση για τη δημιουργία χώρων διαχείρισης αποβλήτων, δεν πάρθηκε εν μία νυκτί: αποτελεί ένα έργο που παρέμενε στο παρασκήνιο επί δεκαετίες ως την λήψη της απόφασης για υλοποίησή του το 2003, στο πλαίσιο φυσικά μια γενικότερης στροφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε άλλες μεθόδους, φιλικότερες για το περιβάλλον από την ταφή απορριμμάτων. Μετά από αλλεπάλληλα σκωτσέζικα ντους, και πάντα με γνώμονα τις δίκαιες (οι οποίες παρόλα αυτά αγνοήθηκαν, σχεδόν επιδεικτικά) αντιδράσεις των κατοίκων, το έργο ολοκληρώθηκε το 2019.
Και αν αναρωτιέστε γιατί δεν μάθατε ποτέ ότι λειτούργησε, είναι επειδή δεν λειτούργησε ποτέ! Το δε κόστος του έργου αυτού, ανήλθε συνολικά στα 35 εκατομμύρια ευρώ, το ένα τρίτο των οποίων παραχωρήθηκε ως ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Εφόσον βέβαια το έργο απέτυχε παταγωδώς να ολοκληρωθεί εμπρόθεσμα και – το κυριότερο – να λειτουργήσει, τα χρήματα αυτά επιστράφηκαν, τρυπώντας ακόμα περισσότερο τις ήδη επιβαρυμένες τσέπες του κρατικού υπολογισμού.
Με μια επίσκεψη στο χώρο, μπορεί πλέον κάποιος να συνειδητοποιήσει ιδίοις όμμασι ότι δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από οποιοδήποτε ναυάγιο: το σώμα ύδατος που με τα χρόνια έχει συσσωρευτεί στην περιοχή, σε συνδυασμό με τον εγκαταλελειμμένο και αχρησιμοποίητο εξοπλισμό, συνθέτουν μια θλιβερή εικόνα, ενδεικτική της γενικότερης αδιαφορίας που επικρατεί για τη συντήρηση και φύλαξη τέτοιων έργων. Ελλείψει λοιπόν φύλαξης, δεν αποτελεί έκπληξη το ότι πρόσφατα εκλάπη αδιαμαρτύρητα από το χώρο γεννήτρια αξίας δεκάδων χιλιάδων ευρώ, ένα μόνο περιστατικό “μόνιμου δανεισμού” από τα πολλά που λαμβάνουν χώρα.
Η λανθασμένη, επομένως, διαχείριση πόρων και έργων για ακόμα μια φορά έρχεται να μας θυμίσει το εξής: ένα έργο το οποίο ξεκινά με ελλιπή σχεδιασμό, συνεχίζει με ελλιπή κατασκευή, και τελειώνει με ελλιπή συντήρηση, είναι καταδικασμένο να αποτύχει από πολλές απόψεις. Όταν η πράξη εκτελείται από τους λίγους για τις δικές τους σκοπιμότητες, αλλά τις οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνέπειες τις υφίστανται οι πολλοί, φτάνει η στιγμή να αναρωτηθούμε πόσα όρια καταπατώνται και πόσα ακόμα πρόκειται να ακολουθήσουν.
Όσο και αν το ενδεχόμενο λειτουργίας του ΧΥΤΑ Γραμματικού μπορεί να σημάνει περιβαλλοντική καταστροφή και να δημιουργήσει προβλήματα στην τοπική κοινότητα, το πρόβλημα είναι βαθύτερο: θα πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί επιτρέπουμε αγόγγυστα στους εκάστοτε φορείς να καταχρώνται χρήματα, να δρουν αυτοβούλως καταπατώντας δικαιώματα και να μην ολοκληρώνουν έργα, κατά το προσφιλές.