Γράφει ο Δημήτρης Αλαμπάνος
Η λέξη Δημοκρατία είναι σύνθετη , από τις λέξεις “δήμος” (=λαός) και “κράτος” (=δύναμη, εξουσία). Δημοκρατία λοιπόν, ετυμολογικά, σημαίνει ότι ο λαός έχει την απόλυτη δύναμη, την απόλυτη εξουσία. ‘’Δημοκρατία είναι το διοικητικό σύστημα ενός οργανισμού, όπου η εξουσία πηγάζει από τα μέλη του οργανισμού, ασκείται από τα μέλη του και υπηρετεί τα συμφέροντα των μελών του.‘’
Για μια πολιτεία θα λέγαμε ότι “Δημοκρατία είναι το πολιτικό σύστημα όπου η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από το λαό και υπηρετεί τα συμφέροντα του λαού.‘’ Ας κάνουμε όμως μια αναδρομή…
Από το προχθές…
Αν επιχειρήσουμε να δούμε πότε και πού εφαρμόστηκε, σύμφωνα με τον ορισμό της, η δημοκρατία, μάλλον θα καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι ουσιαστικά δεν εφαρμόστηκε ποτέ και πουθενά. Η αλήθεια είναι ότι κατά καιρούς, έχουν γίνει προσπάθειες εφαρμογής της ως πολιτικό σύστημα, κυρίως στον Ελλαδικό χώρο, πάντα όμως υπήρχαν αδυναμίες και παραλείψεις τέτοιες, που ουσιαστικά το τελικό αποτέλεσμα να μην σχετίζεται με τη δημοκρατία.
Για παράδειγμα, στην Αθήνα του 5ου και του 4ου αιώνα π.Χ. αν και το πολιτικό σύστημα παραπέμπει σε δημοκρατία, βλέπουμε να αποκλείεται από αυτό τουλάχιστον ο μισός πληθυσμός της πολιτείας αφού … “Μόνο άρρενες ενήλικοι που είχαν ολοκληρώσει τη διετή (από τα 18 μέχρι τα 20) στρατιωτική τους θητεία, είχαν το δικαίωμα να συμμετάσχουν και να ψηφίσουν στη συνέλευση.” Οι γυναίκες δηλαδή δεν θεωρούνταν ισότιμοι Αθηναίοι πολίτες!
Παρόλα αυτά όμως, η έννοια της δημοκρατίας σήμερα, είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την Αθηναϊκή δημοκρατία του 5ου και 4ου π.Χ. αιώνα και όχι άδικα. Θεμελιωτής της Αθηναϊκής και κατ’ επέκταση της σημερινής (υποτιθέμενης) δημοκρατίας, θεωρούνται ο Σόλων και μεγάλος μεταρρυθμιστής, Κλεισθένης (6ος αι. π.Χ.)
Δημοκρατία, δεν υπήρχε μόνο στην Αθήνα, στα αρχαία χρόνια. Δημοκρατικά στοιχεία εμφανίζονται και σε άλλες πόλεις-κράτη, όπως αυτό της Σπάρτης, όπου οι αποφάσεις λαμβάνονταν από την Απέλλα (λαϊκή συνέλευση) και σε αυτή συμμετείχαν οι Σπαρτιάτες πολίτες. Αρκετοί ερευνητές σήμερα, όχι όμως η πλειοψηφία, θεωρούν τη Σπαρτιατική δημοκρατία ως την πιο τέλεια μορφή δημοκρατίας που έχει υπάρξει ποτέ στον πλανήτη. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα και των δύο αυτών πολιτικών συστημάτων (Αθήνας και Σπάρτης) ήταν η ισονομία, η αξιοκρατία, η ισότητα και η ισοπολιτεία, έννοιες που υποτίθεται ότι εμφανίζονται και στα σύγχρονα δημοκρατικά καθεστώτα και αποτελούν βασικές θεμελιώδεις ελευθερίες.
Έγιναν προσπάθειες να καθιερωθούν αυτά τα χαρακτηριστικά στις σύγχρονες κοινωνίες δυτικού τύπου, κυρίως μετά τη Γαλλική Επανάσταση και το Διαφωτισμό. Αν και θεωρητικά οι έννοιες αυτές καθιερώθηκαν, ουσιαστικά, δεν εφαρμόζονται. Αυτό το τελευταίο, αποτελεί και τη μεγάλη απόδειξη ότι σήμερα δεν υπάρχει δημοκρατία πουθενά.
… στο χθες …
Μια ιστορική αναδρομή στα πρώτα χρόνια της απελευθέρωσης της Ελλάδας από τους Οθωμανούς και έπειτα, εύκολα αναδεικνύει την προβληματική συνύπαρξη κομμάτων και δημοκρατίας. Ήδη, κατά τη διάρκεια του Αγώνα και κυρίως προς το τέλος αυτού, οι Μεγάλες δυνάμεις είχαν φροντίσει να φορτώσουν το νεοσύστατο Ελληνικό κράτος με δυσβάσταχτες δανειακές υποχρεώσεις. Έτσι, κατέστησαν τους Έλληνες ιθαγενείς υποχείρια των δικών τους συμφερόντων. Το μόνο που έμενε μετά, ήταν η μοιρασιά της πίτας, δηλαδή της υλικής και πνευματικής περιουσίας των Ελλήνων. Κάπου εδώ εμφανίζονται τα πρώτα κόμματα…
Το 1824, ιδρύεται από τον Ιωάννη Κωλλέτη το Γαλλικό κόμμα, το 1825 το Αγγλικό από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο και το 1827 ιδρύεται το Ρωσικό κόμμα, με πρώτο ηγέτη τον Ανδρέα Μεταξά. Τα ονόματα των κομμάτων αυτών, βέβαια, υποδήλωναν και τα συμφέροντα τα οποία αυτά υποστήριζαν.
Το 1828 όμως, εμφανίζεται στο πολιτικό προσκήνιο ένας πολύ ικανός και πραγματικός Έλληνας πατριώτης, ο Ιωάννης Καποδίστριας. Έγινε ο πρώτος κυβερνήτης του νεοσύστατου κράτους που ονομάστηκε επισήμως Ελληνική Πολιτεία. Η πολιτική που αυτός ακολούθησε, ήταν σαφώς προς όφελος των Ελλήνων και όχι των Μεγάλων δυνάμεων. Κύριο μέλημά του, σε ό,τι αφορά το πολιτειακό θέμα, ήταν η καθιέρωση της δημοκρατικής διακυβέρνησης της χώρας, μέσω των Εθνοσυνελεύσεων. Κάτι τέτοιο όμως, ερχόταν σε σύγκρουση με τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων κι έτσι, αυτές φρόντισαν να τον “βγάλουν από τη μέση”, δολοφονώντας τον το 1831. Αυτά τα τρία χρόνια της κυβέρνησης Καποδίστρια, έμελλε να αποτελέσουν, μάλλον, τα μοναδικά χρόνια δημοκρατικής διακυβέρνησης της νεότερης ιστορίας της Ελλάδας.
(Η συνέχεια σύντομα…)