Γράφει ο εκπαιδευτικός Δημήτρης Αλαμπάνος
Το τελευταίο διάστημα, οι μαθητές εκφράζουν έντονη ανησυχία και οργανώνουν κινητοποιήσεις απέναντι στα κυβερνητικά σχέδια για το Εθνικό Απολυτήριο. Όπως οι ίδιοι υποστηρίζουν, η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση ισοδυναμεί με την καθιέρωση τριπλών πανελλαδικών εξετάσεων – μία σε κάθε τάξη του Λυκείου. Σύμφωνα με ανακοίνωση της Συντονιστικής Επιτροπής Μαθητών Αθήνας: «Κλείνουμε τα σχολεία μας, προχωράμε σε καταλήψεις και αποχές και διεκδικούμε! Τριπλασιάστε τα λεφτά για την Παιδεία – όχι τις Πανελλήνιες». Την ίδια χρονική περίοδο η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας έφερε προς ψήφιση στη Βουλή τον προϋπολογισμό, ενώ παράλληλα προετοιμάζει νέα εκπαιδευτικά σχέδια για την επόμενη σχολική χρονιά.
Στο επίκεντρο των αντιδράσεων βρίσκεται το λεγόμενο Εθνικό Απολυτήριο. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον ρόλο του Λυκείου και τον τρόπο απόκτησης του απολυτηρίου. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το απολυτήριο δε θα αποτελεί απλώς τυπικό έγγραφο, αλλά ένα πιστοποιητικό γνώσεων και δεξιοτήτων, το οποίο θα προκύπτει από συνδυασμό ενδοσχολικής αξιολόγησης και κεντρικά οργανωμένων, εθνικών εξετάσεων. Με άλλα λόγια, η αξιολόγηση των μαθητών δε θα περιορίζεται στη Γ΄ Λυκείου, αλλά θα εκτείνεται και στις τρεις τάξεις, δίνοντας στο Λύκειο αυξημένη εξεταστική βαρύτητα.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι με αυτόν τον τρόπο, το Λύκειο θα γίνει πιο «σοβαρό», πιο «ευρωπαϊκό» και πιο δίκαιο. Ένα ενιαίο και αξιόπιστο απολυτήριο λέει, θα περιορίσει τη μονομέρεια των Πανελλαδικών, θα ενισχύσει την αξιοκρατία και θα αναβαθμίσει συνολικά τη δημόσια εκπαίδευση. Στα λόγια, η μεταρρύθμιση μοιάζει να απαντά σε χρόνιες παθογένειες του συστήματος.
Στην πράξη όμως, οι μαθητές βλέπουν μια διαφορετική, σαφώς πιο δύσκολη και καταπιεστική πραγματικότητα να διαμορφώνεται. Αντί για αποσυμφόρηση, διακρίνουν ένα νέο κύμα πίεσης. Το Εθνικό Απολυτήριο εκλαμβάνεται ως επέκταση των Πανελλαδικών σε ολόκληρο το Λύκειο, μετατρέποντας τα σχολικά χρόνια σε έναν διαρκή εξεταστικό μαραθώνιο. Ένα σχολείο που αντί να καλλιεργεί τη γνώση και τη σκέψη, μετρά συνεχώς επιδόσεις, βαθμούς και αντοχές.
Απέναντι σε αυτή την προοπτική, οι μαθητές δεν μένουν παθητικοί. Καταλήψεις, αποχές και συλλογικές κινητοποιήσεις εκφράζουν την αγωνία και την αντίδρασή τους σε ένα σύστημα που, όπως υποστηρίζουν, τους εξαντλεί ψυχολογικά και κοινωνικά. Τα αιτήματά τους δεν περιορίζονται στην απόρριψη του Εθνικού Απολυτηρίου. Ζητούν λιγότερες εξετάσεις, περισσότερους και καλύτερα καταρτισμένους εκπαιδευτικούς, σύγχρονες υποδομές και ουσιαστική χρηματοδότηση της δημόσιας Παιδείας. Ζητούν ένα σχολείο που να μορφώνει και όχι απλώς να αξιολογεί.
Γιατί το ζήτημα δεν είναι μόνο τεχνικό ή εξεταστικό. Είναι βαθιά παιδαγωγικό! Μια εκπαίδευση που βασίζεται αποκλειστικά στην πίεση και τον ανταγωνισμό, κινδυνεύει να χάσει τον ουσιαστικό της ρόλο: την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, της δημιουργικότητας και της προσωπικότητας των νέων ανθρώπων. Το Λύκειο, όπως το βιώνουν σήμερα πολλοί μαθητές, τείνει να μετατραπεί σε μηχανισμό επιλογής, μέσω εξετάσεων και όχι σε χώρο ουσιαστικής μάθησης και παροχής παιδείας.
Η μεταρρύθμιση πιθανόν να έχει καλές προθέσεις. Χωρίς όμως ουσιαστικό διάλογο με την εκπαιδευτική κοινότητα και χωρίς την απαραίτητη στήριξη, το Εθνικό Απολυτήριο κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ένα ακόμη εργαλείο άγχους. Η ισορροπία ανάμεσα στην αξιολόγηση και την ανθρώπινη διάσταση της εκπαίδευσης είναι κρίσιμη. Διαφορετικά, το βάρος μεταφέρεται ξανά στους μαθητές και το σύστημα που υπόσχεται ίσες ευκαιρίες, στο τέλος καταλήγει να ενισχύει τις ανισότητες.
Αν πράγματι η Ελληνική Πολιτεία θεωρεί την Παιδεία τον κρισιμότερο και πιο νευραλγικό τομέα της κοινωνίας, οφείλει να το αποδείξει έμπρακτα. Όχι με περισσότερους εξεταστικούς φραγμούς, αλλά με γενναία επένδυση σε υλικοτεχνικές υποδομές, ανθρώπινο δυναμικό και σύγχρονες παιδαγωγικές πρακτικές. Η πλήρης και ολοκληρωμένη Παιδεία δεν οικοδομείται με διαρκείς αξιολογήσεις, αλλά με τη δημιουργία ενός σχολείου που μορφώνει ολόπλευρα.
Το χτίσιμο του πνεύματος και του σώματος αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση της Πολιτείας. Μια υποχρέωση που δεν μπορεί να μετακυλίεται στους μαθητές μέσω αυξανόμενης πίεσης και άγχους. Αν το Εθνικό Απολυτήριο θέλει να αποτελέσει πραγματική μεταρρύθμιση και όχι νέο βάρος, πρέπει να ενταχθεί σε ένα συνολικό όραμα για τη δημόσια εκπαίδευση. Ένα όραμα που θα αντιμετωπίζει την Παιδεία ως θεμέλιο του μέλλοντος του τόπου και όχι ως μηχανισμό συνεχούς δοκιμασίας μιας γενιάς που ήδη πιέζεται στα όριά της.